Илаһи тәғлимәткә ярашлы, ваҡыт кеше хронологияһы буйынса иҫәпләнмәй. Изге Инжил, ышаныусылар өсөн иман ҡағиҙәһе, беҙгә ғәҙеллектә йөрөргә һәм изгелектә йәшәргә кәрәклеген өйрәтә. Сөнки изгелекһеҙ берәү ҙә Хоҙайҙы күрмәҫ.
Аллаһ күктәге йөҙөмдәрҙе барлыҡҡа килтергәндә әйтте: «Күк күмәртендә көнөн төндән айырыу өсөн яҡтылыҡтар булһын; улар билдәләнгән ваҡыттарҙы, айҙарҙы һәм йылдарҙы билдәләү өсөн билгеләр булһын; һәм улар ер өҫтөн яҡтырыу өсөн күк күмәртендә яҡтылыҡтар булһын». Шулай булды. Алла ике ҙур яҡтылыҡты яһаны: ҙурырағы — көндө, бәләкәйерәге — төнө идара итһен өсөн; һәм ул йондоҙҙарҙы яһаны. Алла уларҙы күктәр киңлегендә ҡуйҙы, ер өҫтөнә яҡтылыҡ бирһендәр, көн менән төнө идара итһендәр һәм яҡтылыҡты ҡараңғылыҡтан айырһын өсөн. Алла ҡараны: был яҡшы. Быт. 1:14–18.
Шулай уҡ, ул бөтә галәмде һәм унда булған бөтә нәмәне барлыҡҡа килтергәндә, ваҡыт арауыҡтарын түбәндәгесә билдәләне: кис булды, таң булды — беренсе көн; кис булды, таң булды — икенсе көн, һәм шулай алға табан алтынсы көнгә тиклем. Быт. 1.
Кис: таңға тиклемге ваҡыт арауығы. Ул ғәҙәттә 12 сәғәт дауам итә һәм «ҡараңғылыҡ», «киске ваҡыт», «төн ҡараңғылығы» тип атала. Притч. 7:9. Ул бер көн батҡандан икенсе көн таң атҡанға тиклем дауам итә.
Көн: Ике ҡояш батыуы араһындағы ваҡыт аралығы, ғәҙәттә 24 сәғәткә тура килә. Lev. 23:32.Иртән: ике төн, ике төшкө арауыҡты йәки ҡояш сығыуҙан башлап ҡояш батҡанға тиклемге 12 сәғәтлек осор. Уны шулай уҡ бер көн тип тә атайҙар. Иоанн 11:9.
Яҡтылыҡ барлыҡҡа килгәнгә тиклем ҡараңғылыҡ булған. Шулай итеп, 24 сәғәтлек циклда төн көнөнән алда килә.
Бөгөн көнө иҫәпләү ысулы — төн уртаһынан төн уртаһына тиклем — дөрөҫ түгел. Был турала Даниил пәйғәмбәр ҙә фаразлаған. Ул әйткән: «Ул Иң Юғарыға ҡаршы һөйләйәсәк, Иң Юғарының изгеләрен ҡыҫым аҫтына аласаҡ һәм ваҡыттарҙы һәм ҡанундарҙы үҙгәртергә тырышасаҡ». Даниил 7:25, тәүге һәм икенсе өлөштәре.
Әгәр көн төн уртаһында башлана икән, төн алты сәғәт кенә, ә көн унһигеҙ сәғәт булыр ине, ә Иисус уны ун ике сәғәт тип әйтте (Иоанн 11:9).
Көн нисек төн уртаһында башлана ала? Ваҡытты дөрөҫ аңламаған кеше Раббының көнөн изге итеп үтәй алмай.
Хоҙай халҡына бирелгән күрһәтмә буйынса, Шаббат ҡояш батҡандан батҡанға тиклем тотола. Көндө, хәҙерге кеше хронологияһы буйынса 24 сәғәтлек циклдың яҡты өлөшө булараҡ, иртәнге 6-ҙан киске 6-ға тиклем иҫәпләнә. Әммә дөрөҫ иҫәпләү ысулы — ҡояш сығыуҙан батҡанға тиклем иҫәпләү.
Неемия үҙенең заманында халыҡтың ҡылған боҙоуын төҙәтергә тырышҡанда, төн күләгәһе Иерусалим ҡапҡаларына төшөү менән ҡала ҡапҡаларын ябырға бойорҙо. Беҙ ҙә нисек эш итергә кәрәклеген яҡшыраҡ аңлау өсөн тексттан цитата килтерәйек.
Ул көндәрҙә мин Иудеяла кешеләрҙең шәмбе көнө виноград баҫыуҙарын баҫып, сабаҡтарҙы ослап, ослап йөкләгән йөкмәләрҙе, шулай уҡ шәмбе көнө Йерусалимға виноград һуты, йөҙөм, инжир һәм башҡа төрлө йөкмәләрҙе индергәндәрен күрҙем; һәм мин уларҙы аҙыҡ-түлек һатҡан көндә үк тәнҡитләнем. Шулай уҡ ҡала эсендә тирҙәр йәшәне, улар балыҡ һәм төрлө тауарҙар килтереп, уларҙы шәмбе көнөндә иуделәр халыҡҡа һәм Иерусалимда һата торғайнылар. Мин Иудея аристократтарына ҡаршы сыҡтым да, уларға әйттем: «Ни өсөн һеҙ был яман эште эшләйһегеҙ, Шаббатты боҙаһығыҙ? Әсә-аталарығыҙ ҙа шулай эшләмәнеме, һәм Хоҙайыбыҙ был бәләләрҙе беҙгә һәм был ҡалаға килтермәнеме? Әммә һеҙ Шаббатты боҙоп, Израилгә ҡаршы уның ярһыуын тағы ла көсәйтәһегеҙ». Шулай булды: шәмбе алдынан, Иерусалим ҡапҡаларының күләгәләре оҙайған саҡта, минең бойороғом буйынса ҡапҡалар ябылды; һәм мин шәмбе үткәндән һуң ғына асылыуын бойорҙом; һәм мин ҡайһы бер йәштәремде ҡапҡалар янында ҡуйҙым, шәмбе көнө бер ниндәй йөк тә индерелмәһен өсөн. Шунан һуң сауҙа итеүселәр һәм төрлө тауар һатыусылар бер-ике тапҡыр Иерусалим стенаһы тышында төн үткәрҙе. Мин уларҙы әрләп: «Ни өсөн стена тышында төн үткәрәһегеҙ? Әгәр тағы ла шулай эшләһәгеҙ, мин һеҙгә ҡул күтәрәсәкмен», — тинем. Шул көндән башлап улар шәмбе көнө килмәне. Неем. 13:15–21.
Юғарыла яҙылғандар беҙҙең өсөн өйрәтмә булараҡ яҙылған.
Әгәр христиан ваҡытты һәм рәүеште белмәһә — сөнки һәр нәмә өсөн үҙ ваҡыты һәм рәүеше бар — ул мәрхәмәтлелектә камиллыҡҡа ирешә алмай, һәм Алла талап иткәнсә камил кеше лә булмаясаҡ. Мәт. 5:48, 2 Тим. 3:17 һәм Көл. 3:14. Ул Хоҙай алдында эштәреңде камил тип тапманым, — тигән Хоҙайҙың әрләүен аласаҡ. Асыҡ. 3:2. Һәм был эштәр — Иоанн әйткән мөхәббәт һәм ғәҙеллек эштәре. 1 Иоанн 3:18.
Англия кеүек Европа илдәрендә йыл һайын билдәле бер ваҡытта хәҙерге календарь буйынса көндөҙгө яҡтылыҡ киске туғыҙға тиклем дауам иткән көндәр була.
Изге Рух Исайяға асыҡлағанса, Хоҙайҙың шәмбеһендә бер ниндәй ҙә матди эш менән шөғөлләнергә ярамай; ҡарағыҙ:
Әгәр ҙә һин аяғыңды Шаббатты боҙоуҙан, изге көнөмдә үҙ теләгеңде үтәүҙән тыяһың, һәм Шаббатты шатлыҡ, ә Изге көнөн — хөрмәтле көн тип атайһың, һәм уны үҙ юлдарыңды эҙләмәй, үҙ теләгеңде үтәмәҫкә һәм үҙ һүҙҙәреңде әйтмәҫкә тырышып хөрмәт итһәң, Шунан һин Хоҙайҙа шатланырһың, һәм мин һине ерҙең бейеклектәрендә йөрөтөрмөн, һәм атаң Яҡоптың мираҫы менән туҡландырырмын; сөнки Хоҙайҙың авыҙы был һүҙҙе әйтте. Ишая 58:13–14.
Һәм элеккесә, был көндә бешерергә лә ярамай. Сөнки Изге Яҙмалар былай ти:
«Алты көн эшегеҙҙе эшләгеҙ, ә етенсе көн — һеҙҙең өсөн Изге Ял көнө, Йәһвәгә арналған; унда бер кем дә эш эшләмәһен; кем эшләһә, ул үлем язаһына дусар булыр. Йәһвәгә арналған ял көнөндә торлаҡтарығыҙҙа ут яҡмағыҙ». Сығыу 35:2–3.Кемдәрҙер был талап боронғо Израилгә генә ҡағыла, сөнки ут яғыу физик көс талап иткән, тип дәлилләй. Әммә Хоҙай үҙгәрмәй. Синайҙа уның ҡануны раҫланырҙан алда ла Хоҙай шулай тип әйткән:
«Һеҙ минең бойороҡтарымды һәм ҡанундарымды ҡасанға тиклем үтәмәҫһегеҙ?» (Сығыш 16:28). Ә унан алда Муса халыҡҡа түбәндәгесә өндәгән:
«Менә Хоҙай болай тип әйтте: "Иртәгә — ял көнө, Изге Шәмбе көнө Хоҙайға; мейестә бешерергә теләгән әйберегеҙҙе бешерегеҙ, һыуҙа ҡайнатырға теләгән әйберегеҙҙе ҡайнатығыҙ; ә ҡалғанын үҙегеҙ өсөн иртәгәгә һаҡлағыҙ"». Исх. 16:23.
Иғтибар итегеҙ: улар ашауҙарын бешерергә йәки ҡайнатырға тейеш булған, ә ҡалған ризыҡты Шаббат өсөн айырып ҡуйырға кәрәк булған. Шуға күрә ризыҡты алдан әҙерләп һаҡларға кәрәк булған.
Бөгөн беҙ Шаббатты тотоу өсөн күпкә яҡшыраҡ йыһазланғанбыҙ: газ мейестәре, һыуытҡыстар, яҡтылыҡ һәм электр энергияһы, ағып торған һыу һәм башҡалар бар. Ә улар булмаған урындарҙа ла теләкле йөрәк менән Шаббатты тотоу мөмкин, сөнки был — Иисусҡа булған мөхәббәтебеҙҙең дәлиле буласаҡ. Иоанн 14:15.
Шәмбе көнө башланырҙан алда, йәғни йома көнө ҡояш батҡанға тиклем йәки шәмбе көнө ҡояш батҡандан һуң, кәрәк булған бөтә эштәрҙе башҡара алабыҙ. Сөнки беҙ ышанабыҙ: Алланы яратҡандар өсөн бөтә хәлдәр бергәләп яҡшылыҡҡа эшләй. Римлеләргә 8:28.
Ә Алланың мөхәббәтенән беҙҙе нимә айыра ала? Аслыҡ, яланғаслыҡ һәм башҡалармы? Бер нәмә лә беҙҙе Алланың мөхәббәтенән айыра алмай — хәтта Уның бойормаларын үтәү ҙә түгел. Рим. 8:35.
Ишая аша Раббыбыҙҙың ихтыярын сағылдырыуҙа күргәнебеҙсә, беҙ үҙ ихтыярыбыҙҙы үтәргә тырышмаҫҡа, изге көнөндә үҙ һүҙҙәребеҙҙе әйтергә тейеш түгелбеҙ. Ишая 58:13.
Ләкин был фекергә ҡаршы сығыусылар бар: улар Хоҙайҙың шәмбеһе — Хоҙай көнө түгел, тип дәғүә итә. Улар ялған дәлилдәр килтерә. Улар хаклыҡта тотоп тормай, сөнки уларҙа хаклыҡ юҡ. Улар Хоҙай көнө хәҙер йәкшәмбе, тип әйтә, үҙ иҫәпләүҙәре һәм фараздарына таянып, Иисус шул көндә терелеүен фараз итә. Был турала шулай уйлаған һәм ышанған кеше Хоҙай һүҙен дөрөҫ үҙләштермәгән.
Аллаһының бойормаларын ҡабул итеү — хикмәткә ирешеү, Хоҙайҙан ҡурҡыуға өлгәшеү һәм «Алланы белеү»ҙе табыу өсөн төп шарт; шуға бойормаларын ҡабул итмәгәндәр хикмәткә лә, Хоҙайҙан ҡурҡыуға ла, Алланы белеүгә лә ирешә алмай. Мәсәлдәр 2:1–6, 28:7–9 һәм 10:8.
Хоҙайҙың бойормаларын үтәмәгән сиркәүҙәрҙә доктриналь хаталар күп, сөнки улар Хоҙайҙың һүҙҙәрен аңламайҙар, ә был аңлау өсөн төп шарт. Ҡайһы бер сиркәүҙәр, бойормаларҙы белһә лә, уларҙы үтәмәй, шуға күрә Хоҙайҙы яратмайҙар. Инйон 14:21 һәм 15:9–10.
Иисус донъяны яратты һәм был мөхәббәтен раҫланы: ул беҙҙең өсөн үлемгә барҙы. Хәҙер ул беҙҙән дә мөхәббәт дәлилен талап итә, әйтә: «Әгәр мине яратаһығыҙ икән, минең бойорғандарымды һаҡлағыҙ». Иоанн 14:15. Ул тик үҙен яратыусыларҙы ғына ярата.
Прит. 8:17. Һәм Изге Рух беҙҙе Мәсих өсөн аҡылһыҙҙар итеп күрһәтә. 1 Кор. 4:10. Һәм: «Берәү ҙә үҙен алдамаһын. Әгәр һеҙҙең береһе был донъяла аҡыллы тип уйлай икән, ул аҡыллы булһын өсөн аҡылһыҙға әйләнһен». 1 Кор. 3:18.
Аҙнаның етенсе көнө, йәки аҙнаның һәр етенсе көнө?Раббыбыҙ күктәрҙе һәм ерҙе барлыҡҡа килтергәндә, ул ваҡыт бүленештәрен билдәләне: аҙна, айҙар һәм йылдар. Ете көнлөк аҙна, утыҙ көнлөк ай һәм ун ике айҙан торған йыл.
Израил халҡын Мысырҙан сығарғанда, ул Абиб айын үҙ халҡы өсөн айҙарҙың беренсеһе итеп билдәләне. Бөгөн был ай марттан апрелгә тиклемге осорға тура килә, бер өлөшө мартҡа, бер өлөшө апрелгә инә.Хоҙай аҙнаның көндәрен атаған: беренсе, икенсе, өсөнсө, дүртенсе, бишенсе, алтынсы һәм етенсе. Һәм Хоҙай был аҙна көнөн Шабат тип атаған, сөнки шул көндә ул ял иткән, шуға күрә уны изгеләндергән һәм бәрәкәтләгән.
Изгеләндереү — айырыу тигәнде аңлата. Шулай итеп, ул был көндө ял итеү өсөн айырып ҡуйған һәм шуның өсөн уны бәрәкәтләгән.
Уның Шабаты билдәләнгән: ул аҙнаның етенсе көнө. Әммә Израилдәрҙең Шабаттары үҙгәреүсән, йәғни улар төрлөсә була торғайны. Сөнки Хоҙай билдәләгән байрамдарҙың тәүге һәм һуңғы көндәре аҙнаның төрлө көндәренә тура килә, улар «байрам Шабаттары» йәки байрам көндәре тип һаналған. Лев. 23:32 һәм башҡа сығанаҡтар.
Етенсе көндәге шәбәт — тәртип, ә һәр ете көндән бер шәбәт — тәртипһеҙлек. Уйлап ҡарағыҙ: һәр кем үҙенең ял көнөн тотоу маҡсатында төрлө көндә йыйылышҡа килһә, нисек булыр ине.
Алла тарафынан билдәләнгән һәм «һеҙҙең шәмбеләрегеҙ» тип аталған шәмбеләрҙә лә тәртип булған. Текстарҙы иғтибар менән уҡырға ғына кәрәк. Йыл эсендә махсус ваҡыттар билдәләнгән. Алла тарафынан билдәләнгән әйберҙәр хикмәт менән нигеҙләнгән. Ул камил.
Кемдәрҙер Иисус әйткәнде күрһәтә: «Минең Атайым хәҙергә тиклем эшләй, һәм мин дә эшләйем» (Инйон 5:17), шулай уҡ апостол Павел әйткәнен дә: «Төнөн-төнөн, көнөн-көнөн эшләгеҙ, ағайҙарығыҙға ауырлыҡ булмаһын өсөн» (2 Фессалоникийлеләргә 2:9). Әммә улар Устаздың тағы ла әйткәнен онота: «Юҡҡа сыға торған аш өсөн түгел, ә мәңге торған аш өсөн эшләгеҙ» (Инйон 6:27).
Инжил, 6:27.
Иисус эше — хеҙмәт итеү эше ине, һәм саҡырылғандарҙың эше лә шулай булырға тейеш. Шулай итеп, улар Ата кеүек төнөн-төн, көнөн-төн эшләй ала.
Пәйғәмбәрҙәрҙең һәм апостолдарҙың ҡулланған теле Изге Яҙмаларҙа Алланың ҡулланған теле менән тап килә, сөнки улар Уның рухы менән илһамланған һәм Уның вәкилдәре булған.
Шулай итеп, Изге Яҙмаларҙа Петр менән Иоанн доға ҡылырға ғибәҙәтханаға менгәндә, уны туғыҙынсы сәғәт тип билдәләй. Был сәғәтте улар хәҙерге хронологияла унбишенсе сәғәт йәки көндөҙгө өс тип атайҙар. Әммә көнөнөң ун ике сәғәте булыуын һәм таң менән башланыуын иҫәпкә алғанда, туғыҙынсы сәғәт — хәҙерге хронологияла көндөҙгө өс йәки унбишенсе сәғәт тип ҡабул ителгән.
Иоанн Патмос утрауында булып, Асыҡланыу китабын яҙғанда ул: «Мин Рух аҫтында Хоҙай көнөндә…» (Асыҡланыу 1:10) тип әйткән. Был илһамлы тел — Ишаяға Хоҙайҙан илһам итеп бирелгән тел генә: ул яҙған: «Әгәр Һеҙ Шабатты шатлыҡ, Хоҙайҙың изге көнө тип атайһығыҙ һәм уны хөрмәт итәһегеҙ — үҙ юлдарығыҙға бармай, үҙ теләгегеҙҙе үтәмәҫкә тырышмай, үҙ һүҙҙәрегеҙҙе әйтмәй — шул саҡта Һеҙ Хоҙайҙа шатланырһығыҙ, һәм Мин Һеҙҙе ерҙең бейеклектәрендә йөрөтәсәкмен, һәм атайығыҙ Яҡоптың мираҫы менән туҡландырасаҡмын; сөнки Хоҙайҙың ауыҙы һөйләне.»
Ишая 58:13–14. Апостол ҙа шулай эшләне; ул Шабатты Хоҙай көнө тип атаған.
Сөнки Хоҙай өсөн ваҡыт ун ике сәғәт, бер көн, бер йыл, мең йыллыҡ, йә бер осор йәки бер ваҡиға булыуы мөмкин. Шулай итеп, уның көнө шулай уҡ уның Шабаты, йә уның килеү көнө, йә бер осор булыуы мөмкин. Ләкин уның ниәте контексттан аңлашыла. Сөнки беҙҙәге уның Рухы был турала беҙгә хәбәр итә, сөнки ул бөтә нәмәләрҙе, хәтта Алланың тәрәнлектәрен дә барлай. 1 Кор. 2:10.
Кемдәрҙер уйлай: Раббы атаһы Яҡуп тураһында һөйләгәнгә күрә, ул Палестинаның исемле Израилгә мөрәжәғәт итә, тип. Әммә апостол Павел нимә тип әйткәнен иғтибар итегеҙ:
«Әммә өҫтәге Иерусалим ирекле, һәм ул — беҙҙең әсәбеҙ. Сөнки яҙылған: "Ҡотла, бала тапмаған ҡатын; шатлан, бала көтмәгән ҡатын; сөнки ялғыҙ ҡатындың балалары өйләнешкән ҡатындың балаларынан күберәк"».
Әммә беҙ, ағай-энеләр, вәғәҙә балалары — Исхаҡ кеүек. Шулай итеп, ағай-энеләр, беҙ ҡол ҡатындың түгел, ә ирекле ҡатындың балалары. Гал. 5:26–28 һәм 31.
Шулай итеп, ышанғандар — Абраһимгә вәғәҙә ителгән нәҫел, унан патриархтар сыға, шулай уҡ Яҡуптың атаһы Исхаҡ — вәғәҙә улы, беҙ ҙә Абраһимгә вәғәҙә ителгән кеүек, күктәге йондоҙҙар һәм диңгеҙ ярындағы ҡом кеүек күпбеҙ.
Быт. 15:5, 22:17 һәм 32:12.
Ләкин ҡайһы берәүҙәр әйтә: бер кем дә бойороҡтарҙы үтәй алмай, һәм бер генә лә изге кеше юҡ. Әммә Синайҙа закондар бирелгәнгә тиклем Изге Яҙмаларҙа әйтелә: Ибраһим Хоҙайҙың бойороҡтарын үтәгән. Һәм Хоҙай үҙе әйтте, Ибраһим балаларына Раббының юлын ғәҙеллек һәм хаклыҡ менән тоторға бойорһон; ҡарағыҙ:
Һәм Раббы әйтте: «Мин Ибраһимдән уның менән ниәт иткән эштәремде йәшерәмме, сөнки ул, ышаныслы, бөйөк һәм көслө милләткә әйләнәсәк, һәм унан ер йөҙөндәге бөтә халыҡтар бәрәкәт табасаҡ?»
Сөнки мин күрҙем: ул үҙ балаларын һәм йорто кешеләрен Хоҙай юлы буйлап йөрөргә, дөрөҫ һәм ғәҙел эштәр башҡарырға бойорһон; шулай итеп Хоҙай Абрамға уның хаҡында әйткән һүҙҙәрен үтәйәсәк.' Быт. 18:17–19.
Һораунамала күрһәтелгәнсә, Хоҙайҙың юлдары һәм Хоҙайҙың ғәҙеллеге — Уның бойороҡтары. Малахия 2:8–9 һәм Забур 119:172. Хоҙайҙың ғәҙеллеге мәңгелек. Забур 119:142. Һәм ғәҙеллекте ғәмәлгә ашырған һәр кем ғәҙел, Уның ғәҙел булған кеүек. 1 Иоанн 3:7.
Хоҙай Исхаҡ аша Ибраһимға шаһитлыҡ итте, былай тип әйтеп:
«Сөнки Ибраһим минең һүҙемә буйһондо һәм минең бойороҡтарымды, ҡағиҙәләремде һәм закондарымды үтәне». Быт. 26:5.
Өҫтәүенә, Изге Яҙмаларҙа Захария һәм уның ҡатыны Элисавета ла ғәҙел булғандары әйтелә. Улар Алланың ғәҙеллеген үтәп, уның бойороҡтарын һаҡлағанлыҡтан ғәҙел булдылар; ҡарағыҙ:
Иудея патшаһы Һерод осоронда Абиян бүлегенә ҡараған Захария исемле бер рухани булған, уның ҡатыны Аарондың ҡыҙҙарының береһе булған, уның исеме Елизавета. Улар икәүһе лә Алла алдында ғәҙел булып, Раббының бөтә бойороҡтарын һәм ҡағиҙәләрен ғәйепһеҙ үтәгән. Лүка 1:5–6. Иисус Мәрьәмдең ире Йософ та ғәҙел булды. Маттай 1:19.
Шулай итеп, Алланың ғәҙеллеген ғәмәлгә ашырғандар — йәғни Уның бойороҡтарын үтәгән кешеләр — Алла кеүек үк ғәҙел; ҡарағыҙ:
Балалар, бер кем дә һеҙҙе алдамаһын: ғәҙеллекте ғәмәлгә ашырған һәр кем ғәҙел, Ул кеүек үк ғәҙел. 1 Иоанн 3:7.
Хоҙайҙың бойороҡтарына ышанмаған кеше уларҙы үтәй алмай, сөнки Ул — Иман ҡануны. Рим. 3:27 һәм 31. Улар ауыр түгел, тип әйткән Иоанн рухланған саҡта. 1 Иоанн 5:3. Һәм уларҙы үтәмәгән кеше Хоҙайҙа тора алмай.
1 Инйон 3:24. Шуға күрә Атаның мөхәббәте уларҙа була алмай. Инйон 14:9 һәм 10.
Ләкин үҙҙәренә кәрәк булғанды әйтмәгән библия юлдарын дәлил итеп ҡулланыусылар бар. Шуларҙың береһе — апостолдың «Һеҙ көндәрҙе, айҙарҙы һәм йылдарҙы тотаһығыҙ» тигән юлдары. Яки: «Кем дә булһа һеҙҙе нимә ашауығыҙға, эсеүегеҙгә йәки Шабат тураһындағы ҡағиҙәләргә ҡарап хөкөм итмәһен» ти. Был турала беҙ инде һөйләшкән булһаҡ та, рәхмәт менән аҡланғандарҙың йөҙҙәрен ҡаплаған пәрҙәәне күтәреү өсөн уны тағы бер ҡат ҡарайыҡ.
«Изге ял көндәрен» билдәләгән закондарҙы килтергәндә күргәнебеҙсә, изге көндәр, изге айҙар һәм изге йылдар булған. Һәм уларҙы Павел заманында ла яһүдтәр үтәгән.
Һәм был яһүдтәр «Юлға» ҡушылған яһүд булмағандарҙы ошо көндәрҙе тотоуға мәжбүр итергә теләне, сөнки улар уны тотмаһа, Законды үтмәйҙәр тип иҫәпләне. Улар шулай уҡ Муса Заңына ярашлы булыр өсөн обрезание яһарға тейештәр тип талап итте. Был хәл Павелдың галатияларға яҙған хатын ошо мәсьәләне хәл итеүгә бағышлауына килтерҙе.
Һәр осраҡта, Еврейҙәргә яҙма авторы әйткәнсә, Алла тәүге килешеүҙе бөтөрөп, икенсеһен нигеҙләй. Тәүге килешеү изге тәртиптәрҙе — ризыҡ, эсемлек һәм ҡорбандар тәҡдим итеүҙе — үтәүҙе үҙ эсенә алған. Евр. 9. Унда шулай уҡ «ҡул һалма», «тотома» кеүек ҡағиҙәләр ҙә булған, автор уларҙы «тәртиптәр» тип атай. Колосалыларға 2:20–21. Әммә Мәсих был әйберҙәрҙе — улар бер нәмә лә килтермәне — ситкә ҡуйҙы, беҙгә ҡаршы торған, уларҙың ҡағиҙәләре буйынса бурыстарҙы раҫлаған бурыстар кәгазен юҡҡа сығарып, уны беҙҙән алып сығарҙы һәм крестҡа ҡаҡты. Колосалыларға 2:14.
Шулай итеп, улар ваҡытлыса үтәлергә тейешле бойороҡтар булғанлыҡтан, киләсәк изге әйберҙәрҙең баш ҡәһин Иисус килгәс, ул тәүгеһен кире ҡағып, икенсеһен нигеҙләне; Хоребта башҡарылғанды юҡҡа сығарып, Моаб ерендә башҡарылғанды раҫланы.
Шуға күрә Исайя әйткән: «Һыйыр салған кеше кеше үлтергән кеүек; һарыҡ ҡорбан иткән кеше эт тамағын ярып ебәргән кеүек; дән ҡорбаны индергән кеше һарыҡ ҡаны түккән кеүек; фимиам яндырыусы идолға табынған кеүек; улар үҙ юлдарын һайлай, һәм рухтары был нәфрәт уята торған ғәмәлдәрҙән ләззәт ала».
Ишая 66:3.
Шулай итеп, пәйғәмбәрҙәр был әйберҙәрҙе ҡабул иткәндә, уларҙың үҙҙәренең заманы өсөнме икәнен белергә теләнеләр, һәм уларға был әйберҙәрҙең үҙҙәре өсөн түгел, ә киреһенсә, улар хеҙмәт иткән ят халыҡтар өсөн икәнен әйттеләр. 1 Петр 1:11–12.
Ишая Раббының уның аша әйткән һүҙҙәрен яҙҙы:
'Һеҙ минең алдыма килгәндә, ҡулдарығыҙҙан нимә талап итте, минең мейесемде баҫып үтергә килеүегеҙҙе кем һораны? Буш ҡорбандарҙы килтермәгеҙ: минең өсөн фимиам — нәфрәт, шулай уҡ яңы айҙар, шәмбеләр һәм ҙур йыйылыштар; мин ғәйепте, хатта ҙур йыйылышты ла күтәрә алмайым.' Һеҙҙең яңы айҙарығыҙ ҙа, тантаналы йыйылыштарығыҙ ҙа — йәнеүем уларҙан нәфрәт итә; улар ауыр йөк булып китте; мин уларҙы күтәреп йөрөргә арыным. Ишая 1:12–14.
Ләкин контекстҡа иғтибарлы ҡарағыҙ һәм Левит 23-сө бүлекте тикшерегеҙ, һәм Раббыбыҙ нимәгә ишара итеүен күрерһегеҙ: йыйылыштарҙы йыйыу, һеҙҙең тантаналы йыйылыштарығыҙ (ҡарағыҙ Левит 23:1, 8, 9, 17, 21, 28 һәм 29). Шулай итеп, ул Шабаттар һеҙҙең Шабаттар ине.
Улар хаҡында Хосеа аша Раббыбыҙ шулай ти: «Мин уның бөтә шатлығын, байрамдарын, яңы айҙарын, шәмбеләрен һәм бөтә байрамдарын бөтөрөрмөн». Осия 2:11. Һәм артабан Хоҙай әйтә: «Мин һине үҙемә мәңгелеккә кәләш итеп аласаҡмын; мин һине үҙемә дөрөҫлөктә, ғәҙеллектә, тоғро мөхәббәттә һәм рәхимлелектә кәләш итеп аласаҡмын».
Һәм мин һине үҙемә тоғролоҡ менән никахлайым, һәм һин Хоҙайҙы белерһең». 19-сы һәм 20-се аяттар. Һәм Хоҙай Иеремия аша иҫкәртә:
«Хоҙай болай ти: Үҙ рухығыҙға иғтибар итегеҙ, һәм шәмбе көнө йөк күтәрмәгеҙ, уны Иерусалим ҡапҡалары аша ла индермәгеҙ.
Шәмбе көнөндә өйҙәрегеҙҙән йөк сығармағыҙ, бер ниндәй ҙә эш башҡармағыҙ; әммә шәмбе көнөн изге һаҡлағыҙ, ата-бабаларығыҙға бойорғанса. Әгәр һеҙ ысынлап та миңә ҡолаҡ һалһағыҙ, ти Раббы, шәмбе көнөндә был ҡаланың ҡапҡаларынан йөк индермәй, уны изге һаҡлап, бер ни эшләмәй;
Шунан Давид тәхетендә ултырған патшалар һәм кенәздәр, арбаларҙа һәм аттарҙа йөрөп, улар менән бергә кенәздәре, Иудея ир-егеттәре һәм Иерусалим халҡы ишек аша инер; һәм был ҡала мәңге йәшәр. Әммә әгәр һеҙ тыңламаһағыҙ, шәмбе көнөн изге тотомаһағыҙ һәм шәмбе көнө Иерусалим ҡапҡаларынан йөк индермәһәгеҙ, мин уның ҡапҡаларында ут ярармын, ул Иерусалим һарайҙарын яндырасаҡ, һәм ул һүнмәҫ. Иеремия 17:21–22, 24–25 һәм 27.
Шәмбе — барлыҡты яратыуҙы иҫкә алыу көнө генә түгел, ә Хоҙай менән уның халҡы араһындағы билге лә; ҡарағыҙ:
«Мин уларға үҙемдең шәмбеләремде лә бирҙем, ул минең менән улар араһында билге булһын; шулай итеп, улар мин — уларҙы изгеләндергән Йәһвәмен икәнен белһендәр. Һеҙ үҙемдең шәмбеләремде изге тотһоғоҙ, ул минең менән һеҙ араһында билге булһын; шулай итеп, һеҙ мин — һеҙҙең Йәһвә Хоҙайығыҙ икәнемде белһегеҙ.
Ләкин балалар ҙа миңә ҡаршы сыҡты; улар минең ҡағиҙәләрем буйынса йөрөмәне, минең бойороҡтарымды — уларҙы үтәгән кеше улар аша йәшәр ине — һаҡламаны, һәм минең шәмбеләремде боҙҙо; шуға күрә мин уларға ярһыуымды ҡойоп, сүлдә уларға ҡаршы асыуымды үтәүемде әйттем. Әммә мин ҡулымды кире тоттом, һәм был эште үҙ исемем өсөн эшләнем, ул халыҡтар күҙ алдында, мин уларҙы шул халыҡтар алдында сығарған инем, тапталмаһын өсөн. Мин шулай уҡ ҡоролоҡта уларға ҡаршы ҡулымды күтәрҙем, уларҙы халыҡтар араһына һибеп, ерҙәр буйлап таратыр өсөн; сөнки улар минең бойороҡтарымды үтәмәне, ҡағиҙәләремде кире ҡаҡты һәм шәмбеләремде боҙҙо, ә күҙҙәре ата-бабаларының идолдарына йүнәлтелгән ине. Езекииль 20:12, 20–24.
Синай сүллегендә Халыҡ алдында Хоҙай үҙ Заңы иғлан иткәндә, ул үҙе болыттар араһынан сығып, Шәмбе тураһында: «Шәмбе көнөн иҫегеҙҙә тотоғоҙ, уны изге итеп һаҡлағыҙ. Алты көн буйына тырышып эшләгеҙ, бөтә эштәрегеҙҙе башҡарығыҙ. Әммә етенсе көн — һеҙҙең Хоҙайығыҙ Раббының ял көнө; ул көндә бер ниндәй ҙә эш башҡармағыҙ — һеҙ ҙә, улығыҙ ҙа, ҡыҙығыҙ ҙа, ир хеҙмәтсегеҙ ҙә, ҡатын хеҙмәтсегеҙ ҙә, мал-тыуарҙарығыҙ ҙа, ҡапҡа эсендәге сит кеше лә. Сөнки алты көндә Хоҙай күктәрҙе, ерҙе, диңгеҙҙе һәм уларҙа булған бөтә нәмәне барлыҡҡа килтерҙе, ә етенсе көндә ял итте; шуға күрә Хоҙай шәмбе көнөн бәрәкәтле итеп ҡуйҙы һәм уны изге итте». Исход 20:8–11.
Деталдәргә иғтибар итик: егерме бүлектең башында былай тип әйтелә: «Шунан Хоҙай был бөтә һүҙҙәрҙе әйтеп: "Мин — һинең Хоҙайың"». Һәм Ул тура үк халыҡҡа үҙ закондарын диктовкалай башлай. Һәм был, шикһеҙ, «Икенсе Закон китабында» теркәлгән, унда былай тип әйтелә: «Һеҙ Хоребта Хоҙайығыҙ Алланың алдында торған көндә, ул миңә әйтте: "Был халыҡты минең яныма йый, улар минең һүҙҙәремде ишетер, уларҙы өйрәнер, һәм йәшәгән көндәрендә миңә ҡурҡыр, балаларына ла өйрәтер"; һеҙ яҡынлаштығыҙ ҙа тауҙың итәгендә баҫтығыҙ; тау ут менән ялҡынланып, күктәргә тиклем ялҡынланды, унда ҡараңғылыҡ, болыттар һәм ҡараңғылыҡ пәҡерләне. Шунан һуң Хоҙай ут эсенән һеҙгә һөйләне; һеҙ һүҙҙәрҙең тауышын ишеттегеҙ, әммә бер ниндәй образ ҙа күрмәнегеҙ — тик тауыш ҡына. Унан ул һеҙҙең өсөн үҙ килешеүен билдәләне, уны һеҙгә — Ун бойороғон — тәғәйенләне һәм уларҙы ике таш таҡтаға яҙҙы. Иҫк. 4:10–13.
Бынан тыш, бойормалар килтерелгән аяттарҙа башҡа мөһим деталдәрҙе лә күрергә була, мәҫәлән: «ә етенсе көн — һеҙҙең Хоҙайығыҙ Йәһвәнең шәмбеһе». Ул көндә эшләмәүселәр Израил халҡы ғына түгел, уларҙы хеҙмәтләндергән малдары, хеҙмәтселәре һәм араларында йәшәгән сит кешеләр ҙә булған. Был шулай булды, сөнки халыҡ араһында хеҙмәтселәр ҙә, килешеү йәки ҡатнаш никах аша Израил халҡына ҡушылған кешеләр ҙә бар ине. Шулай итеп, Аллаһы Тәғәлә Мусаға һөйләне һәм халыҡҡа өйрәтергә бойорҙо: «Һеҙҙең бер генә ҡанунығыҙ булыр; сит кеше лә туған кеүек булыр». Левит 24:22.
Ул өҫтәне: «Әгәр сит кеше һеҙҙең арала йәшәп, Йәһвәгә Пасха байрамын үткәрергә теләһә, уның һәр ир-ат балаһын обрезанырға кәрәк; тик шунан һуң ғына ул уны үткәрә ала һәм ул ерле кеше кеүек буласаҡ; ә обрезалмаған берәү ҙә уны ашамаҫ. «Ерҙә тыуған кешегә лә, арағыҙҙа йәшәүсе сит кешегә лә бер үк ҡануниәт булыр». Исх. 12:49; Левит 24:22; Чис. 15:16, 29.
Аллаһ үҙ закондарын халыҡҡа әйткәндә, Муса әле тауға менмәгән һәм шуға күрә ун заповедь яҙылған таш таҡталарҙы алмаған ине. Әммә тәүге килешеү инде төҙөлгән, һәм унда ғәмәли ҡағиҙәләр закондары индерелгән.
Аллаһы Тәғәлә Мусаға үҙ Закондо биргән шул мәлдә уға статуттарҙы, тәғлимәттәрҙе һәм хөкөмдәрҙе лә бирҙе; ҡарағыҙ:
«Былар — Синай тауында Муса аша Хоҙай үҙе менән Израил балалары араһында ҡуйған статуттар, хөкөмдәр һәм закондар». Левит 26:46.
Иисус үлеме менән, уны крестҡа ҡаҙап, ғәҙәти йола ҡағиҙәләре бөтөрөлһә лә, Хоҙай тарафынан билдәләнгән һәм Мусаға тапшырылған статуттар һәм хөкөмдәр бөтөрөлмәгәнен аңлау мөһим.
Шуға күрә Хоҙай Малахия аша әйткән: «Ҡолом Мусаның ҡанунын иҫкә төшөрөгөҙ, уны мин Хоребта бөтә Израил өсөн уға бойорҙом — статуттарын һәм указдарын». Малах. 4:4 һәм Лев. 12:48.

Oli Prestes
Миссионер