Hi ku ya hi dyondzo ya Xikwembu, nkarhi a wu pimiwi hi ku ya hi vupimi bya vanhu bya nkarhi. Bibele Leri Kwetsimaka, nawu wa ripfumelo eka vapfumeri, ri dyondzisa leswi lavekaka leswaku hi famba eka vululami ni ku hanya eka vukwetsimi. Hikuva handle ka vukwetsimi a ku na munhu la nga ta vona Xikwembu.
Loko Xikwembu xi endle swivumbiwa swa le tilweni, xi te: 'A ku ve ni mavoningo eka xibakabaka xa matilo, ku hambanisa nhlekanhi na vusiku; naswona a swi ve swikombiso ku fungha minkarhi ya lembe ni masiku ni malembe. Naswona a swi ve mavoningo eka xibakabaka xa matilo ku voningela misava.' Swi va tano. Xikwembu xi endla mavoningo mambirhi lamakulu: rivoningo lerikulu ku fuma ninhlekanhi, ni rivoningo leritsongo ku fuma vusiku; xi tlhela xi endla tinyeleti. Xikwembu xi swi vekela eka xibakabaka xa matilo leswaku swi voninga emisaveni, ni ku fuma ninhlekanhi ni vusiku, ni ku hambanisa rivoningo eka munyama. Xikwembu xi vona leswaku swi sasekile. Gen. 1:14–18.
Hilaha ku fanaka, loko A vumba vuako hinkwabyo ni hinkwaswo leswi nga eka byona, U veke swiphemu swa nkarhi hi ndlela leyi landzelaka: 'Kutani ku va ni madyambu, ku va ni mixo—siku ro sungula'; 'Kutani ku va ni madyambu, ku va ni mixo—siku ra vumbirhi', na swin'wana swo tano, ku fikela eka siku ra vutsevu. Gen. 1.
Madyambu: Nkarhi lowu rhangelaka mixo. Hi ntolovelo yi teka tiawara ta 12 naswona yi tiveka tanihi nkarhi wa dyambu, madyambu, munyama na munyama wa vusiku. Swiv. 7:9. Yi sukela eku pela ka dyambu ka siku rin'we ku fikela eku humeni ka dyambu ka mixo lowu landzelaka.
Siku: Nkarhi exikarhi ka ku pela ka dyambu kambirhi, lowu hi ntolovelo ringanaka na tiawara ta 24. Lev. 23:32.Mixo: Nkarhi wa tiawara ta 12, lowu sukaka vusiku byin'we ku ya eka lebyin'wana, ku suka ninhlikanhi wun'we ku ya eka lowun'wana, kumbe ku suka loko dyambu ri huma ku ya loko ri pela. Wu tlhela wu vuriwa siku. Yohane 11:9.
Loko ku nga si va na ku vonakala, a ku ri na munyama. Hikokwalaho, vusiku byi rhanga siku eka xirhendzevutana xa tiawara ta 24.
Ndlela leyi siku ri hlayeriwaka ha yona namuntlha, ku sukela exikarhi ka vusiku ku ya exikarhi ka vusiku, a hi yona lulameke. Naswona leswi swi vhumbhuriwile hi Daniyele. U te: 'U ta vulavula na le henhla ka Lowo Kwetsima-kwasima, a tshikilela vatsongwana va Lowo Kwetsima-kwasima, a lava ku cinca minkarhi na nawu.' Dan. 7:25, xiphemu xo sungula na xa vumbirhi.
Loko siku a ri sungula exikarhi ka vusiku, vusiku a byi ta heta tiawara ta tsevu ntsena, naswona siku a ri ta heta khume-nhungu, kasi Yesu u vule leswaku ri heta khume-mbirhi. Yohane 11:9.
Xana siku ri nga sungula njhani exikarhi ka vusiku? Un'wana ni un'wana la nga twisisiki nkarhi hi fanele a nge swi koti ku hlayisa Siku ra Hosi ri ri ro kwetsima hi ndlela leyi faneleke.
Hi ku ya hi xileriso lexi nyikiweke vanhu va Xikwembu, Sabata yi fanele ku hlayisiwa ku sukela loko dyambu ri pela ku fikela loko ri pela. Siku, ku nga xiphemu xa ku vonakala xa nkarhi wa tiawara ta 24 hi ku ya hi vuhlayeleri bya nkarhi bya vanhu va manguva lawa, xi sukela hi 6.00 nimixo ku fikela hi 6.00 nimadyambu. Kambe ndlela leyi lulameke i ku hlayela ku sukela loko dyambu ri huma ku fikela loko ri pela.
Loko Nehemia a lava ku lulamisa ku tlula nawu loku vanhu a va ri karhi va ku endla enkarhini wa yena, hi ku hatlisa loko ndzhuti wa madyambu wu wela eka tinyangwa ta Yerusalema, u lerise leswaku tinyangwa ta doroba ti pfariwa. A hi tshahi tsalwa leswaku hi twisisa kahle leswaku na hina hi fanele ku endla njhani.
Emasikwini wolawo ndzi vone vanhu va le Yuda va kandziyela swibyariwa swa vhinyo hi Sabata, va nghenisa ni swirhumbana leswi a va swi rhwele hi tihanci; swin'we ni vhinyo, madiriva ni mihandzu ya mincindzu, ni mixaka hinkwayo ya ndzhwalo, leswi a va swi nghenisa eYerusalema hi Sabata; kutani ndzi va soriwile hi siku leri a va xavisa swakudya ha rona. A ku ri na na va Tiri lava a va tshama endzeni ka doroba, lava a va nghenisa tinhlampfi ni mixaka hinkwayo ya swixavisiwa, leswi a va swi xavisa hi Sabata eka vanhu va Yuda ni le Yerusalema. Ndzi lwisanile ni vakulu va Yuda ndzi ku ka vona: 'Xana xilo lexi xo biha lexi mi xi endlaka i yini, ku thyamisa Sabata? Xana vatatana va n'wina a va endlanga leswi fanaka, naswona Xikwembu xa hina a xi nga tisi khombo leri hinkwaro eka hina ni le ka doroba leri? Kambe n'wina mi engetela vukari bya xona lebyikulu eka Israel hi ku thyamisa Sabata.' Swi humelele leswaku, loko mindzhuti se yi sungula ku wela emanyangweni ya Yerusalema Sabata yi nga si fika, hi xileriso xa mina manyangwa ma pfaleriwile; naswona ndzi lerisile leswaku ma nga pfuliwi ku fikela endzhaku ka Sabata; ndzi tlhela ndzi veka majaha ya mina man'wana emanyangweni, leswaku ku nga nghenisiwi ndzhwalo hi siku ra Sabata. Kutani vaxavisi na vaxavisi va mixaka hinkwayo ya nhundzu va heta vusiku handle ka Yerusalema, kan'we kumbe kambirhi. Hikokwalaho ndzi va soriwile ndzi ku ka vona: 'Ha yini mi heta vusiku handle ka khumbi? Loko mo tlhela mi endla leswi, ndzi ta mi khoma.' Ku sukela esikwini rero a va ha vanga hi Sabata. Neh. 13:15–21.
Swilo leswi tsariweke laha henhla swi tsariwile ku hi dyondzisa.
Loko Mukriste a nga tivi nkarhi ni ndlela—hikuva ku na nkarhi ni ndlela ya swilo hinkwaswo—a nge swi koti ku hetiseka eka rirhandzu, naswona a nge vi munhu la hetisekeke hilaha Xikwembu xi lavaka hakona. Mat. 5:48, 2 Tim. 3:17 na Kol. 3:14. Naswona u ta kuma xikori xa Hosi, leyi nge: 'A ndzi kumanga swiendlo swa n'wina swi hetisekile emahlweni ka Xikwembu.' Nhlavutelo 3:2. Naswona swiendlo leswi i mintirho ya vutlhari, ya rirhandzu leri vulavuriweke hi Yohane. 1 Yohane 3:18.
Eka matiko ya le Yuropa, yo fana na Nghilandi, ku na masiku, hi nkarhi wo karhi wa lembe, loko ku vonakala ka nhlekanhi ku ya fika eka awara ya kaye nimadyambu hi ku ya hi khalendara ya sweswi.
Hi ku ya hi leswi Moya wu swi paluxeleke Esaya, a hi fanelanga ku tikhathalela hi nchumu wun'wana ni wun'wana wa misava hi Sabata ya Hosi; vona:
Loko u hlayisa nenge wa wena leswaku wu nga tlulanga Sabata, leswaku u nga endli ku rhandza ka wena hi siku ra mina ro kwetsima, naswona loko u vitana Sabata ntsako, ni siku ro kwetsima ra Hosi, siku ra xichavo, naswona u ri xixima hi ku nga landzeli tindlela ta wena, kumbe ku lava ku endla ku rhandza ka wena, kumbe ku vulavula marito ya wena, kutani u ta tsakela Hosi, naswona ndzi ta ku endla u famba ehenhla ka misava, ndzi ku wundla hi ndzhaka ya tata wa wena Yakobo; hikuva nomo wa Hosi wu vulile. Isa. 58:13–14.
Naswona ku fana na khale, a hi fanelanga ku sweka hi siku rero. Hikuva Matsalwa ma vula leswi:
'Tirho ti ta endliwa masiku ya tsevu, kambe siku ra vunkombo ri ta va ro kwetsima eka n'wina, Sabata ya ku wisa loku hetisekeke eka Hosi; un'wana ni un'wana la endlaka ntirho wun'wana ni wun'wana eka rona u ta dlayiwa. A mi nga pfuxi ndzilo emindhawini ya n'wina hinkwayo hi siku ra Sabata.' Ex. 35:2 na 3.Ku na van'wana lava kanetaka leswaku leswi a swi tirha eka Vaisrayele va khale, loko ntirho wo lumeka ndzilo a wu lava matshalatshala ya miri. Kambe, Xikwembu a xi cinci. Hambi ku ri nawu wa xona wu nga si tiyisisiwa eSinayi, Xikwembu xi vulavurile hi ndlela leyi:
'Mi ta ala ku hlayisa swileriso swa mina ni milawu ya mina ku fikela rini?' Eks. 16:28. Naswona emahlweni ka sweswo, Muxe a a lerisile vanhu hi ndlela leyi landzelaka:
'Leswi i leswi Yehovha a vuleke swona: Mundzuku i siku ro wisa, Sabata ro kwetsima eka Yehovha; hinkwaswo leswi mi lavaka ku swi baka eovheni, baka swona, na hinkwaswo leswi mi lavaka ku swi virisa ematini, swi virise ematini; naswona hinkwaswo leswi saleke, swi vekeleni, mi swi hlayisela mundzuku.' Eks. 16:23.
Xiya leswaku a va fanele ku baka kumbe ku virisa swakudya swa vona, naswona hinkwaswo leswi a swi sele a swi fanele ku vekiwa etlhelo ku va Sabata. Hikokwalaho, swakudya a swi fanele ku hlayisiwa swi lunghile.
Namuntlha hi hlomile swinene ku hlayisa Sabata. Hi na switofo swa gasi, swikhenkcetelo, rivoningo na gezi, mati lama khulukaka, na swin'wana swo fana na sweswo. Naswona hambi laha leswi swi nga riki kona, hi mbilu leyi tiyimiseleke swa koteka ku yi hlayisa, hikuva lexi xi ta va vumbhoni bya hina bya rirhandzu eka Yesu. Yohane 14:15.
Hi nga endla hinkwaswo leswi lavekaka handle ka Sabata, hi marito man'wana, dyambu ri nga si pela hi Ravuntlhanu kumbe endzhaku ka loko dyambu ri pele hi Mugqivela. Hikuva ha pfumela leswaku swilo hinkwaswo swi tirha swin'we ku vuyerisa lava rhandzaka Xikwembu. Varhoma 8:28.
Xana i yini lexi nga hi hambanisaka na rirhandzu ra Xikwembu? Ndlala, ku pfumala swiambalo, na swin'wana? A ku na nchumu lexi nga hi hambanisaka na rirhandzu ra Xikwembu—hambi ku ri ku hlayisa Milawu ya Xona. Var. 8:35.
Tanihi leswi hi swi voneke eka ku humelela ka ku rhandza ka Hosi hi ku tirhisa Esaya, a hi fanelanga ku lava ku endla ku rhandza ka hina, hambi ku ri ku vulavula marito ya hina esikwini ra Xona ro kwetsima. Esaya 58:13.
Kambe ku na lava kanetaka leswi, va vula leswaku Sabata ya Hosi a hi Siku ra Hosi. Naswona va humesa swivangelo swa mavunwa. A va yimi ngopfu eka ntiyiso, hikuva a ku na ntiyiso eka vona. Va vula leswaku Siku ra Hosi sweswi i Sonto, hi ku ehleketa, hi ku ya hi swihlayelo na miehleketo ya vona, leswaku Yesu u pfukile hi siku rero. Un'wana na un'wana la ehleketaka no pfumela leswi a nga dyondzisiwanga kahle eka rito ra Xikwembu.
Tanihi leswi ku amukela Milawu ya Xikwembu ku nga xilaveko xo rhanga leswaku munhu a kuma vutlhari, a fikelela ku chava Yehovha, ni ku kuma 'vutivi bya Xikwembu', lava nga amukeliki Milawu a va kumi vutlhari, hambi ku chava Yehovha, hambi ku ri vutivi bya Xikwembu. Swiv. 2:1–6, 28:7–9 na 10:8.
Swihoxo swa tidyondzo swi tele etikerekeni leti nga riki na Milawu ya Xikwembu, ku fana na lava nga hlayisiki Milawu ya Xona lava nga twisisiki marito ya Xikwembu, hikuva leswi i xilaveko xo rhanga eka ku twisisa loku. Tikerke tin'wana, hambi leswi ti nga na Milawu, a ti yi hlayisi, hikokwalaho a ti rhandzi Xikwembu. Yohane 14:21 na 15:9–10.
Yesu u rhandzile misava naswona u kombisile rirhandzu leri: U fele hina. Naswona sweswi u lava vumbhoni bya hina bya rirhandzu, a ku: 'Loko mi ndzi rhandza, mi ta hlayisa milawu ya mina.' Yohane 14:15. Naswona u rhandza ntsena lava va n'wi rhandzaka.
Nhlavutelo 8:17. Naswona Moya lowo Kwetsima wu paluxa leswaku hi swiphunta hikwalaho ka Kriste. 1 Vakorinto 4:10. Naswona: 'A ku nga vi na un'we la titshisaka. Loko un'wana eka n'wina a ehleketa leswaku u tlharihile eka misava leyi, a ve xiphunta leswaku u ta tlhariha.' 1 Vakorinto 3:18.
Siku ra vunkombo ra vhiki, kumbe rin'we eka swa nkombo evikini?Loko Hosi yi tumbuluxa matilo na misava, yi simekile ku avanyisiwa ka nkarhi: vhiki, tin'hweti, na malembe. Vhiki ra masiku ya nkombo, n'hweti ya masiku ya makume-nharhu, na lembe ra tin'hweti ta khume-mbirhi.
Loko yi humesa vanhu va Israyele eEgipta, yi simekile n'hweti ya Abib ku va n'hweti yo sungula eka vanhu va yona. Namuntlha, n'hweti leyi yi fambisana na nkarhi ku suka hi March ku ya eka April, yi katsa xiphemu xa yin'we na xiphemu xa leyin'wana.Hosi yi thye masiku ya vhiki mavito: ro sungula, ra vumbirhi, ra vunharhu, ra vumune, ra vuntlhanu, ra vutsevu na ra vunkombo. Kutani Xikwembu xi thye siku leri ra vhiki leswaku ri va Sabata, hikuva hi siku rero xi wisile, hikokwalaho xi ri basisisile no ri katekisa.
Ku basisa swi vula ku hambanisa. Hikokwalaho, xi veke siku rero etlhelo leswaku ku wisiwa naswona xi ri katekise hikwalaho ka xivangelo lexi.
Sabata ya yena yi vekiwile: i siku ra vunkombo ra vhiki. Kambe, Tisabata ta Vaisrayele a ti cinca-cinca; hi marito man'wana, a ti hambana. Hikuva masiku yo sungula ni yo hetelela ya minkhuvo leyi lerisiweke hi Hosi a ya wela eka masiku yo hambana ya vhiki, ku va 'Tisabata ta nkhuvo' kumbe masiku ya nkhuvo. Lev. 23:32 na tindhawu leti kombisiweke.
Sabata ra siku ra vunkombo i ku hleleka, kasi Sabata ra masiku man'wana ni man'wana ya nkombo i ku pfumala ku hleleka. Anakanya un'wana ni un'wana a ya enhlanganweni hi siku ro hambana, un'wana ni un'wana a lava ku hlayisa siku ra yena ra ku wisa.
Hambi ku ri hi Masabata lawa ma simekiweke hi Xikwembu, lawa a ma vitana 'Masabata ya n'wina', a ku ri na ku hleleka. Munhu u fanele ntsena ku hlaya matsalwa hi vukheta. A ku ri na minkarhi ya wona leyi vekiweke endzeni ka lembe. Swilo leswi simekiweke hi Xikwembu swi endliwa hi vutlhari. Xi hetisekile.
Ku na lava va kombetelaka eka leswi Yesu a swi vuleke: 'Tatana wa mina wa ha tirha, na mina ndzi tirha' (Yohane 5:17), na le ka leswi apostola Pawulo a swi vuleke: 'Tirhani vusiku ni nhlikanhi leswaku mi nga vi ndzhwalo eka vamakwenu' (2 Vatesalonika 2:9). Kambe va rivala leswi N'wini a swi vuleke: 'Mi nga tirheli xinkwa lexi onhakaka, kambe xinkwa lexi nga heriki'
Yohane 6:27.
Ntirho wa Yesu a wu ri wa vufundhisi, naswona swi fanele ku va tano na le ka lava vitaniweke. Hi ndlela leyi, va nga tirhaka vusiku na nhlikanhi ku fana na leswi Tatana a endlaka hakona.
Ririmi leri tirhisiweke hi vaprofeta na vaapostola a ri fambisana na ririmi leri tirhisiweke hi Xikwembu eMatsalweni yo Kwetsima, hikuva a va huhuteriwe hi Xona naswona a va ri swivulavuleri swa Xona.
Hikokwalaho, loko Matsalwa ma vula leswaku Petro na Yohane va ye etempeleni ku ya khongela, ma vula leswaku a ku ri awara ya vukaye. Naswona awara leyi hi yona leyi va yi vitanaka awara ya vukhume-ntlhanu kumbe nharhu ninhlikanhi. Kambe tanihi leswi dyambu ri humaka nimixo, naswona siku ri ri na tiawara ta khume-mbirhi, awara ya vukaye hi yona leyi hi ntolovelo va sunguleke ku yi vula nharhu ninhlikanhi kumbe awara ya vukhume-ntlhanu, eka mafambiselo ya nkarhi ya sweswi.
Loko Yohane a ri eka xihlala xa Patmose naswona a tsala buku ya Nhlavutelo, u te: 'Naswona ndzi khomiwile hi Moya hi Siku ra Hosi…' Nhlav. 1:10. Ririmi leri ro huhuteriwa a hi rin'wana handle ka leri Xikwembu xi ri huhuteleke eka Esaya, loyi a tsaleke: 'Loko mi vula Sabata ntsako, ni siku leri hlawulekeke ra Hosi, mi ri xixima—hi ku nga landzeli tindlela ta n'wina, kumbe ku lava ku endla ku rhandza ka n'wina, kumbe ku vulavula marito ya n'wina—kutani mi ta tiphina hi Hosi, naswona ndzi ta mi endla mi famba ehenhla ka misava, ndzi mi wundla hi ndzhaka ya Yakobe, tata wa n'wina; hikuva nomo wa Hosi wu vulavurile.'
Esa. 58:13–14. Hi leswi apostola a swi endleke: u vitane Sabata ri ri siku ra Hosi.
Eka Xikwembu, nkarhi wu nga va tiawara ta khume na timbirhi, siku, lembe, gidi ra malembe, kumbe nkarhi wo karhi, kumbe xiendlakalo. Hikokwalaho, siku ra Yena ri nga tlhela ri va Sabata ra Yena, kumbe siku ra ku ta ka Yena, kumbe nkarhi wo karhi. Kambe xikongomelo xa Yena xi tiveka hi ku ya hi mongo. Hikuva Moya wa Yena lowu nge ndzeni ka hina wu hi tivisa leswi, hikuva U kambisisa swilo hinkwaswo, hambi ku ri ku enta ka Xikwembu. 1 Vakor. 2:10.
Van'wana va ehleketa leswaku hikuva Hosi yi vulavula hi Yakobe tatana, yi vulavula na Israyele ya vito ntsena, leyi ya le Palestina. Kambe xiya leswi apostola Pawulo a swi vulaka:
'Kambe Yerusalema leyi nga le henhla i ntsunxeko, naswona i mana wa hina. Hikuva ku tsariwile: "Tsakani, n'wina lava mi nga velelangiki; huwelelani mi tsakile, n'wina lava mi nga vavisiki; hikuva vana va nsati la nga riki na nuna vo tala ku tlula vana va nsati la tekiweke."'
Kambe hina, vamakwerhu, hi vana va xitshembiso, ku fana na Isaka. Kutani, vamakwerhu, a hi vana va nsati wa mahlonga, kambe hi vana va nsati la ntsunxekeke. Vagálata 5:26–28 na 31.
Hikokwalaho, hina lava pfumeleke hi vana lava tshembisiweke eka Abrahama, loyi vatswari-nkulu va humaka eka yena, na Isaka, tatana wa Yakobo, n'wana wa xitshembiso, hilaha na hina hi tshembisiweke hakona eka Abrahama, naswona hi tele ku fana ni tinyeleti ta tilo ni sava ra lwandle.
Gen. 15:5, 22:17 na 32:12.
Kambe ku na lava va nge a ku na munhu la nga kotaka ku hlayisa Milawu, naswona a ku na munhu la lulameke ni un'we. Hambiswiritano, milawu yi nga si nyikiwa eSinayi, Matsalwa ma vula leswaku Abrahama u hlayisile Milawu ya Hosi. Naswona Xikwembu hi Xoxe xi vurile leswaku Abrahama a ta lerisa vana va yena ku famba eka ndlela ya Yehovha hi vunene ni vululami; vona:
Kutani Yehovha a ku: 'Xana ndzi ta fihla eka Abrahama leswi ndzi nga ta swi endla, hikuva Abrahama hakunene u ta va tiko lerikulu ni leri nga ni matimba, naswona eka yena matiko hinkwawo ya misava ma ta katekisiwa?'
Hikuva ndzi vone leswaku u ta lerisa vana va yena ni ndyangu wa yena endzhaku ka yena ku hlayisa ndlela ya Yehovha, ku endla leswi lulameke ni leswi faneleke; leswaku Yehovha a ta endlela Abrahama leswi A vulavuleke ha swona mayelana na yena.' Genesa 18:17–19.
Naswona hilaha swi kombisiweke hakona eka xivutiso-nkombelo, tindlela ta Hosi ni vululami bya Hosi i Milawu ya Yena. Mal. 2:8–9 na Tipisalema 119:172. Naswona vululami bya Xikwembu i bya hilaha ku nga heriki. Tipisalema 119:142. Naswona un'wana ni un'wana la endlaka vululami i la lulameke, ku fana na leswi Yena a lulameke hakona. 1 Yohane 3:7.
Xikwembu xi nyikele vumbhoni eka Abrahama hi ku tirhisa Isaka, xi ku:
'Hikuva Abrahama u yingisile rito ra mina, a hlayisa swileriso swa mina, milawu ya mina, swinawana swa mina ni swipimelo swa mina.' Gen. 26:5.
Ku tlula kwalaho, Matsalwa ma vula leswaku Zakariya ni nsati wakwe Elizabeta a va ri vanhu vo lulama. Naswona a va ri vanhu vo lulama hikuva a va landzelela vululami bya Xikwembu naswona a va hlayisa Milawu ya Xona; vona:
Emasikwini ya Herode, hosi ya Yuda, a ku ri na muprista loyi a vuriwaka Zakariya, wa xiphemu xa Abiyahu, loyi nsati wa yena a a ri un'wana wa vanhwanyana va Aroni, naswona vito ra yena a ku ri Elizabeta. Naswona havambirhi a va ri vanhu vo lulama emahlweni ka Xikwembu, va famba va hetisekile eka milawu hinkwayo ni swileriso swa Hosi. Luka 1:5–6. Yosefa, nuna wa Mariya, mana wa Yesu, na yena a a lulamile. Matewu 1:19.
Hikokwalaho, hinkwavo lava va endlaka vululami bya Xikwembu—ku nga, lava hlayisaka milawu ya Xona—va lulamile ku fana na Xikwembu lexi lulameke; vonani:
Vana lavatsongo, a ku nga vi na munhu la mi xisaka: un'wana ni un'wana la endlaka vululami i la lulameke, ku fana na Lona lexi lulameke. 1 Yohane 3:7.
Loyi a nga pfumeliki eka Milawu ya Xikwembu a nge swi koti ku yi hlayisa, hikuva Xi i Nawu wa Ripfumelo. Varhoma 3:27 na 31. Naswona a yi tikanga, hilaha Yohane a vuleke hakona hi ku huhuteriwa. 1 Yohane 5:3. Naswona loyi a nga yi landzeleliki a nge tshami eka Xikwembu.
1 Yohane 3:24. Hikokwalaho, rirhandzu ra Tatana a ri nge vi eka vona. Yohane 14:9 na 10.
Kambe ku na lava tirhisaka tindzimana ta Bibele tanihi vumbhoni, leti nga vuliki leswi va lavaka ti swi vula. Yin'wana ya leti i laha apostola a nge: 'mi hlayisa masiku, na tin'hweti, na malembe'. Kumbe nakambe: 'A ku nga vi na munhu la mi avanyisaka hi leswi mi swi dyaka kumbe mi swi nwaka, kumbe hi mhaka ya Sabata'. Hambi leswi hi vulavuleke hi mhaka leyi, a hi tlheleleni eka yona nakambe leswaku hi susa xifunengeto lexi funengetaka swikandza swa lava lulamisiwaka hi tintswalo.
Kutani hilaha hi voneke hakona loko hi tshaha milawu leyi lerisaka 'Masabata yo hlawuleka', a ku ri na masiku yo hlawuleka, tin'hweti to hlawuleka na malembe yo hlawuleka. Naswona leswi a swi landzeleriwa hi Vayuda hambi ku ri enkarhini wa Pawulo.
Naswona Vayuda lava a va lava ku sindzisa Vamatiko lava a va nghenela 'Ndlela' ku hlayisa masiku lawa, va vula leswaku loko va nga endli tano, a va nga hlayisi Nawu. Va tlhele va sindzisa leswaku va valangiwa leswaku va hetisisa Nawu wa Muxe. Leswi swi endle leswaku Pawulo a tsala Papila 'eka Vagálata', a vulavula hi mhaka leyi hi ku kongoma.
Eka swiyimo hinkwaswo, hilaha mutsari wa Papila leri yaka eka Vaheveru a vulaka hakona, Xikwembu xi veka ekhombyeni ntwanano wo sungula leswaku xi simeka wa vumbirhi. Wo sungula a wu katsa ku landzelela milawu yo kwetsima, leyi a yi vumbiwa hi ku nyikela swakudya, swakunwa na magandzelo. Vahever. 9. A wu katsa na milawu yo fana na 'u nga khumbi' na 'u nga khomi', na swin'wana, leswi mutsari a swi hlamuselaka tanihi milawu. Vakolosa 2:20–21. Kambe Kriste u veke swilo leswi etlhelo—leswi a swi nga pfuni nchumu—hi ku herisa papila ra xikweleti leri a ri hi lwisana na hina eka milawu leyi, a ri teka eka hina, a ri hlanganisa na xihambano. Vakolosa 2:14.
Hikokwalaho, tanihi leswi a swi ri milawu naswona a swi fanele ku landzeleriwa nkarhinyana, loko Yesu, Muprista Lonkulu wa swilo leswinene leswi taka, a fika, U veke ekusuhi na leswo sungula kutani A simeka leswa vumbirhi; U herisile leswi endliweke eHoreb kutani A tiyisisa leswi endliweke etikweni ra Moabi.
Hi xona xivangelo lexi Esaya a vuleke: 'Lo tlhavaka homu u fana ni lo dlaya munhu; lo nyikaka gandzelo ra xinyimpfana u fana ni lo tsemaka nkolo wa mbyana; lo nyikaka gandzelo ra mavele u fana ni lo nyikaka ngati ya nguluve; lo pfumelaka swinun'hweriso u fana ni lo gandzelaka xifaniso xa xidyoho; lava va tihlawulela tindlela ta vona, naswona mbilu ya vona yi tsakela manyala ya vona.'
Isaya 66:3.
Hikokwalaho, loko vaprofeta va amukela swilo leswi, va navela ku tiva loko a swi ri swa nkarhi wa vona, kutani va byeriwa leswaku a swi nga ri swa vona, kambe a swi ri swa Vamatiko lava a va va tirhela. 1 Petro 1:11–12.
Isaya u tsale leswi Hosi yi swi vuleke hi nomo wa yena:
'Loko mi ta emahlweni ka mina, i mani la mi byeleke leswaku mi fanele ku ta mi ta kandziyela swivava swa mina? Mi nga ha tisi swihlambanyo leswi pfumalaka nchumu: risuna i manyala eka mina, ku fana ni tin'hweti letintshwa, ni Masabata ni minhlangano leyikulu; a ndzi nge koti ku tiyisela vubihi, hambi ku ri nhlangano lowukulu.' Tinsiku ta n'wina ta n'whetu letintshwa ni minkhuvo ya n'wina leyikulu i ndzhwalo emoyeni wa mina; swi hundzuke ndzhwalo; ndzi karhele ku swi rhwala. Isa. 1:12–14.
Kambe, languta kahle mongo wa mhaka, u kambisisa Levhitiko 23, kutani u ta vona leswi Hosi yi vulavulaka ha swona: nhlengeletano ya vandlha, minkhuvo ya n'wina leyikulu (vona Lev. 23:1, 8, 9, 17, 21, 28 na 29). Hikokwalaho, Masabata wolawo a ku ri Masabata ya n'wina.
Naswona mayelana na swona Hosi yi tlhela yi vula hi ku tirhisa Hosiya: 'Ndzi ta herisa ntsako wa yona hinkwawo, minkhuvo ya yona, tin'hweti ta yona tintshwa, Masabata ya yona ni minkhuvo ya yona hinkwayo'. Hos. 2:11. Naswona Yehovha u ya emahlweni a vula a ku: 'Ndzi ta ku tekelela ndzi ri wa nkarhi hinkwawo; ndzi ta ku tekelela ndzi ri eku lulameni, ni le ka vululami, ni le ka rirhandzu leri tshembekaka, ni le ka tintswalo.
Naswona ndzi ta mi tekelela eka mina hi vutshembeki, kutani mi ta tiva Hosi'. tindzimana 19 na 20. Naswona Hosi yi lemukisa hi ku tirhisa Yeremiya:
'Hosi yi vula leswi: Tikhathalelani mimoya-xiviri ya n'wina, mi nga rhwali ndzhwalo hi siku ra Sabata, mi nga wu nghenisi hi tigede ta Yerusalema.
Mi nga humesi ndzhwalo emintlwini ya n'wina hi siku ra Sabata, hambi ku ri ku endla ntirho wun'wana na wun'wana; kambe mi fanele ku hlawuleka hi siku ra Sabata, hilaha ndzi leriseke vakokwa wa n'wina hakona. Loko mi ndzi yingisa hakunene, ku vula Hosi, hi ku nga nghenisi ndzhwalo hi tinyangwa ta doroba leri hi siku ra Sabata, ni hi ku hlawuleka hi siku ra Sabata, mi nga endli ntirho eka rona;
kutani tihosi ni vafumi va ta nghena hi tinyangwa ta doroba leri, va tshame eswitulwini swa Davhida, va famba hi makaravhata ni tihanci, vona ni vafumi va vona, vavanuna va Yuda, ni vaaki va Yerusalema; naswona doroba leri ri ta va ri ri ni vaaki hilaha ku nga heriki. Kambe loko mi nga ndzi yingisi, leswaku mi hlayisa Sabata yi hlawulekile ni ku nga nghenisi ndzhwalo wun'wana ni wun'wana loko mi nghena hi tinyangwa ta Yerusalema hi siku ra Sabata, kutani ndzi ta lumeka ndzilo etinyangweni ta yona, wu ta hisa tiyindlu ta vuhosi ta le Yerusalema, naswona a wu nge timiwi'. Yer. 17:21–22, 24–25 na 27.
Sabata, handle ka ku va xitsundzuxo xa vutumbuluxi, i xikombiso exikarhi ka Xikwembu ni vanhu va xona; vona:
'Ndzi tlhele ndzi va nyika Masabata ya mina, leswaku ma va xikombiso exikarhi ka mina ni vona; leswaku va ta tiva leswaku hi mina Yehovha loyi a va basisisaka. Mi fanele mi basisa Masabata ya mina, ma ta va xikombiso exikarhi ka mina ni n'wina, leswaku mi ta tiva leswaku hi mina Yehovha Xikwembu xa n'wina.
Kambe vana va tlhele va ndzi tlulela; a va fambanga hi milawu ya mina, hambi ku ri ku hlayisa swileriso swa mina—leswi munhu loko a swi endla, a nga hanyaka hi swona—kambe va thyakisile Masabata ya mina; hikokwalaho ndzi te ndzi ta halata vukari bya mina ehenhla ka vona, ku hetisisa vukarhi bya mina eka vona enhoveni. Kambe ndzi tsundzuxile voko ra mina, ndzi endle tano hikwalaho ka vito ra mina, leswaku ri nga nyenyetsiwi emahlweni ka matiko, lawa ndzi va humeseke emahlweni ka wona. Ndzi tlhele ndzi tlakusa voko ra mina ehenhla ka vona erivaleni, ku va hangalasa exikarhi ka matiko ni ku va hangalasa etikweni hinkwaro; hikuva a va hetisisanga milawu ya mina, kambe va arile swileriso swa mina, va nyamisile Masabata ya mina, naswona mahlo ya vona a ya langute swifaniso swa vukhongeri swa vatatana va vona'. Ezek. 20:12, 20–24.
Loko Hosi yi tivisa Nawu wa yona emahlweni ka vanhu evuhandzeni bya Sinai, Yona n'wini yi vulavule ku suka emapapeni naswona yi vula hi ta Sabata yi ku: 'Tsundzukani siku ra Sabata, mi ri hlawuleka. Masiku ya tsevu u fanele ku tirha u endla mitirho ya wena hinkwayo. Kambe siku ra vunkombo i Sabata ra Yehovha Xikwembu xa wena; u nga endli ntirho wun'wana ni wun'wana—hambi ku ri wena, kumbe n'wana wa wena wa jaha, kumbe n'wana wa wena wa nhwanyana, kumbe nandza wa wena wa xinuna, kumbe nandza wa wena wa xisati, kumbe swifuwo swa wena, kumbe muendzi la nga endzeni ka tinyangwa ta wena. Hikuva hi masiku ya tsevu Hosi yi endle matilo ni misava, lwandle ni hinkwaswo leswi nga eka swona, kutani hi siku ra vunkombo yi wisa; hikokwalaho Hosi yi katekise siku ra Sabata yi ri hlawulekisa.' Eksoda 20:8–11.
A hi kambisiseni vuxokoxoko: Eku sunguleni ka ndzima ya makumembirhi ku vuriwa leswaku: 'Kutani Xikwembu xi vula marito lawa hinkwawo, xi ku: "Ndzi Yehovha Xikwembu xa wena."' Naswona Xi sungula ku lerisa milawu ya Xona hi ku kongoma eka vanhu. Naswona leswi swi tsariwile handle ko kanakana eka Vuteriwa, laha ku nge: 'Hi siku leri mi yimeke ha rona emahlweni ka Yehovha Xikwembu xa n'wina eHorebe, loko Yehovha a ndzi byela a ku: "Hlengeleta vanhu lava emahlweni ka mina, leswaku va ta twa marito ya mina, leswaku va ta dyondza, va ta ndzi chava masiku hinkwawo lawa va hanyaka ha wona emisaveni, va dyondzisa vana va vona"; kutani mi tshinelela mi yima ehansi ka ntshava; naswona ntshava a yi pfurha hi ndzilo ku fikela etilweni, kutani ku va ni munyama, ni mapapa, ni nkungu lowukulu. Kutani Yehovha a vulavula na n'wina ku suka exikarhi ka ndzilo; mi twile rito, kambe a mi vonanga xivumbeko xihi na xihi handle ka rito ntsena. Kutani a simeka na n'wina ntwanano wa yena, lowu a mi leriseke wona—Milawu ya Khume—a yi tsala eka maribye mambirhi'. Det. 4:10–13.
Ku tlula kwalaho, eka tindzimana laha milawu yi boxiwaka, hi nga vona vuxokoxoko byin'wana bya nkoka, byo fana na: 'kambe siku ra vunkombo i Sabata ra Hosi Xikwembu xa wena'. Naswona a ku nga ri vanhu va Israyele ntsena lava a va nga fanelanga ku tirha hi siku rero, kambe na swifuwo swa vona, leswi a swi va tirhela, na mahlonga ya vona, na muendzi la tshamaka exikarhi ka vona. Leswi a swi ri hikwalaho ka leswi a ku ri na vatirhi va vanhu, swin'we na lava a va hundzuke xiphemu xa vanhu va Israyele, ku nga ha va hi ku tirhisa mintwanano kumbe hi ku tekana. Hikokwalaho Xikwembu xi vulavurile na Muxe xi n'wi lerisa ku lerisa vanhu: 'Mi fanele ku va na nawu wun'we; muendzi a ve ku fana na la velekeriweke etikweni.' Lev. 24:22.
U tlhele a vula a ku: 'Kambe loko muendzi un'wana a tshama na n'wina a navela ku tlangela Paseka eka Hosi, un'wana ni un'wana wa vavanuna exikarhi ka vona u fanele ku yimbisiwa; hi kona ntsena laha a nga taka a ta yi tlangela, naswona u ta va ku fana ni muaki wa tiko; kambe ku hava la nga yimbisiwangiki la nga ta dya eka yona. Ku ta va na nawu wun'we eka la velekeriweke etikweni ni le ka muendzi la tshamaka exikarhi ka n'wina'. Eks. 12:49; Lev. 24:22; Num. 15:16, 29.
I swa nkoka ku kandziyisa leswaku loko Xikwembu xi vulavula milawu ya xona eka vanhu, Muxe a a nga si tlhandluka entshaveni, naswona hikokwalaho a a nga si amukela maribye ya ribye leri a ri tsariwe Milawu ya Khume. Kambe ntwanano wo sungula a wu endliwile khale, lowu hikokwalaho a wu ri na milawu ya xitsundzuxo.
Naswona hi nkarhi wolowo Xikwembu xi nyikeke Muxe Nawu wa xona, xi tlhele xi n'wi nyika milawu, swileriso na swinawana; vona:
'Leti i milawu, swinawana na swileriso leswi Hosi yi swi endleke exikarhi ka xona na Vaisrayele eNtshaveni ya Sinai hi ku tirhisa Muxe.' Lev. 26:46.
I swa nkoka ku twisisa leswaku, hambi leswi milawu ya ntolovelo yi herisiweke endzhaku ka rifu ra Yesu—loyi a yi hlanganiseke ni xihambano—milawu leyi simekiweke hi Xikwembu ni ku nyikiwa Muxe a yi herisiwanga.
Hi xona xivangelo lexi Xikwembu xi vulavuleke hi nomo wa Malakiya: 'Tsundzukani nawu wa Muxe nandza wa mina, lowu ndzi wu leriseke yena eHorebe eka Israyele hinkwayo—milawu na swileriso.' Mal. 4:4 na Lev. 12:48.

Oli Prestes
Muyimeri