Ci njàngalem Yàlla, waxtu duñu ko natt ci ni ko nit ñi natte. Biibël bu Sell bi, di àttekaayu ngëm ngir gëmkat yi, dafay jàngale li nu soxla ngir nu dox ci jub ak ngëneel te dund ci sellnga. Ndaxte ku amul sellnga du gis Yàlla.
Bi Yàlla defaree asamaan yi, nee na: 'Na am ay leer ci asamaan si, ngir tàqale bëccëg bi ak guddi gi; te nañu doon ay firnde ngir waxtu yi ñu tëral, ak ngir ay fan ak ay at. Te nañu doon ay leer ci asamaan si, ngir leeral suuf si.' Noonu la amee. Te Yàlla defar ñaari leer yu mag yi: leer gu mag gi ngir jiite bëccëg gi, ak leer gu ndaw gi ngir jiite guddi gi; te mu defar biddiiw yi. Te Yàlla teg leen ci asamaan su yaatu si ngir ñu leeral suuf si, te ngir ñu jiite bëccëg ak guddi, te ngir séddale leer gi ak lëndëm gi. Te Yàlla gis ne baax na. Jenees 1:14–18.
Naka noonu itam, bi mu sàkkee àddina si ak lépp lu nekk ci biir, dafa ràññee waxtu yi nii: 'Te amoon na ngoon, te amoon na suba—bés bu njëkk bi'; ak 'Te amoon na ngoon, te amoon na suba—bés bu ñaareel bi', ak noonu ba ci bés bu juróom-bennéel bi. Jàllarbi 1.
Ngoon: Benn jamono la bu jiitu suba. Lu ci ëpp, fukki waxtu ak ñaar la yàgg, te ñu xame ko ci turu ngoon, guddi, lëndëm ak lëndëmu guddi gi. Kàddu 7:9. Dafa tàmbalee ci sowu jant bu benn bés ba ci fenku jant bi ci bés bi ci topp.
Bés: Ab diir la ci diggante ñaari sowu jant, te lu ci ëpp ñaar-fukki waxtu ak ñeent la yàgg. Levitik 23:32.Subà: Benn jamono bu am fukki waxtu ak ñaar (12h) ci diggante ñaari guddi, ñaari ngoon, walla ci diggante jant bi fenk ak bi sow. Ñu koy woowe itam bés. Yowanna 11:9.
Laata leer di am, lëndëm moo fi nekkoon. Looloo tax guddi moo jiitu bëccëg ci wërngëlëtu 24 waxtu.
Ni ñu waññee bés bi tey, di tàmbalee guddi gu diggu ba guddi gu diggu, dëggul. Te loolu Danyel waxoon na ko ci xel-ñaar. Mu ne: 'Dina wax ay kàddu yu ñaaw ci Boroom bi, dina sonal ñi sell ci Boroom bi, te dina jéem a soppi waxtu yi ak yoon wi.' Danyel 7:25, xaaj bu njëkk bi ak bu ñaareel bi.
Su fekkoon ne bëccëg gi ci diggu-guddi la tàmbalee, kon guddi gi juróom-benn waxtu rekk lay yàgg, te bëccëg gi fukk ak juróom-ñett, fekk ne Yeesu nee na fukk ak ñaar la yàgg. Yowanna 11:9.
Naka la bëccëg gi mënee tàmbalee ci diggu-guddi? Képp ku xamul waxtu wi ni mu ware, mënul woyofal Bésu Boroom bi ni mu ware.
Ci ndigël li ñu jox askanu Yàlla, war nañoo sàmm Sabat bi, laata jant bi di so ci jant ba keroog muy so ci jant. Bés bi, di wàllu leer wi ci 24 waxtu yi ci ni ko nit ñi xamee léegi, mi ngi tàmbalee 6:00 ci suba ba 6:00 ci ngoon. Waaye yoon wu jub wi mooy ñu waññi laata jant bi di fenk ba keroog muy fenk ci jant.
Bi Nehemia bëggee jubbanti njumte li askan wi doon def ci jamonoom, saa su lëndëmu ngoon dalee ci buntu Yerusalem yi, dafa digle ñu tëj bunt u dëkk bi. Nañu jël kàddu gi ngir gën a xam nu nun itam nu war a defee.
Ci jamono yooyu, gis naa ci Yuda ay nit ñuy yëngatu ci mbaxana yi ci bésu Sàbat bi, di duggal ay mbooloom njéer, yu ñu doon yebbi ci ay mbaam; ak itam biiñ, reseñ ak fig, ak bépp xeetu ndëgg, yu ñu doon duggal ci Yerusalem ci bésu Sàbat bi; te seede naa leen ci bés bi ñu doon jaayee ay ñam. Am na itam ay Tirois yu dëkkoon ci biir dëkk bi, ñu doon indi jën ak bépp xeetu njaay, di ko jaay ci bésu Sàbat bi ñeel waa Yahuuda ak waa Yerusalem. Ma jàkkaarlook njiiti Yuda yi, ne leen: 'Lii lu bon li ngeen di def, di tilimal bésu Sàbat bi, lan la? Ndax seeni baay defuñu woon lii noonu, te sunu Yàlla indiwu ci ñun ak ci dëkk bi jafe-jafe yii yépp? Teewul yeen ngeen di yokk meram ci kaw Israayil, ndax li ngeen di tilimal bésu Sàbat bi.' Mu daldi am ne, bi ker yi di gudd ci buntu Yerusalem laata bésu Sàbat bi di jot, ci sama ndigal ñu tëj bunt yi; te ma digle ñu bañ leen a ubbi ba keroog Sàbat bi di jeex; ma taxawal itam ay ndaw ci sama mbooloo ci bunt yi, ngir kenn du dugal dara lu diis ci biir ci bésu Sàbat bi. Kon, jaaykat yi ak ñiy jaay xeeti njaay yépp, dañoo fanaan ca biti Yerusalem, benn yoon walla ñaari yoon. Looloo tax ma jóg, di leen wax, naan leen: 'Lu tax ngeen di fanaan ca biti miir bi? Su ngeen ko defaatee, dinaa leen jàpp.' Bés boobu ba léegi, duñu ñëwaat ci bésu Sàbat bi. Neh. 13:15–21.
Li ñu bind ci kaw, ngir sunu njàngale lañu ko bind.
Su benn Kiristeen xamul jamono ji ak ni mu waree defee—ndaxte lépp am na jamonoom ak ni mu waree defee—du mën a mat ci yërmande, te du nekk itam nit ku mat ni ko Yàlla bëgge. Mat. 5:48, 2 Tim. 3:17 ak Kol. 3:14. Te dina am tàqaru Boroom bi, mi ne: 'Gisuma sa jëf yi mat sëkk ci kanamu Yàlla.' Téerey Yowuta 3:2. Te jëf yooyu ñooy jëfi njub, ak mbëggeel gi Yowanna waxoon. 1 Yowanna 3:18.
Ci réewi Tugal yi, ni melni Angalteer, am na ay bés, ci jamono yu wóor ci at mi, bu leer giy yàgg ba guddi juroom-ñeent ci waxtu, ci kalandiriye bi ñu jëfandikoo.
Ci li Xel mu Sell mi wone Yisaya, waruñoo yittewoo dara lu àdduna ci Sàbatub Boroom bi; seetal:
Su fekkee ne danga moytu ci sa tànk di jalgati Sàbat bi, ak di def sa coobare ci sama bés bu sell bi, te su fekkee ne Sàbat bi danga ko woowe mbégte, te bés bu sell bu Boroom bi nga ko màggal, te màggal ko ci bañ a topp sa yoon, mbaa di wut a def sa coobare, mbaa di wax sa kàddu, kon dinga bég ci Boroom bi, te dinaa la yéegal ci kaw tundu àdduna yi, te dinaa la dundal ak ndonoob sa baay Yakub; ndaxte gémmiñu Boroom bi moo ko wax. Yis. 58:13 ak 14.
Te ni mu amee woon ca jamono ya weesu, waruñu togg ci bés boobu itam. Ndaxte nii la Mbind mi waxe:
'Juróom-benn fan ngeen di liggéeyee, waaye juróom-ñaareelu fan bi, bésu sell la ci yéen, bésu noppalug sell ngir Boroom bi; képp ku def liggéey ci bés boobu, dinañu ko rey. Bu leen kenn taal safara ci seeni kër ci bésu Sabat bi.' (Sort 35:2 ak 3).Am na ñu naan lii ci Israil bu yàgg la jëm, ca jamono jooja liggéeyu taal safara dafa laajoon doole ju bare. Waaye, Yàlla du soppiku. Sax-sax balaa ñu dëggalal koom-koomam ca Sinay, Yàlla waxoon na nii:
'Ba kañ ngeen di bañ a sàmm samay ndigël ak samay yoon?' Ex. 16:28. Te balaa loolu, Muusa dafa jàngaloon askan wi nii:
« Lii la Boroom bi wax: "Suba bésu noppal la, Sabat bu sell ngir Boroom bi; lépp loo bëgg a togg ci furno, toggal ko, ak lépp loo bëgg a baxal ci ndox, baxalal ko ci ndox; te lépp lu ci des, dencal leen ko ngir seen bopp, te bàyyi ko ba suba." » Exode 16:23.
Xamal ne dañu waroon a togg seen lekk, buñu ko toggalee, te lépp lu ci desoon dañu ko waroon a dencal Sàbat bi. Kon, lekk gi dañu ko waroon a waajal ba noppi.
Tey jii, gën nañoo am ay jumtukaay yu baax ngir sàmm Sabat bi. Am nañu ay furnoo gas, ay firigo, leer ak kuran, ndox mu daw, ak yeneen. Te sax fa loolu amul, ak xol bu ubbeeku mën nañu ko sàmm, ndaxte loolu mooy firndeel sunu mbëggeel ci Yeesu. Yowanna 14:15.
Mën nañoo def lépp lu soxla ci biti Sàbat bi, maanaam, laata jant biy so ci àjjuma walla gannaaw jant biy so ci gàwwu. Ndaxte gëm nañu ne lépp a ngi liggéeyandoo ngir njariñu ñi sopp Yàlla. Rom. 8:28.
Te lan mooy séddale ñu ak mbëggeelu Yàlla? Xiif, neen, ak yeneen? Dara mënul ñu séddale ak mbëggeelu Yàlla—ba ci sax sàmm ay ndigëlam. Rom. 8:35.
Ni nu ko gise ci feeñalug coobareg Boroom bi jaar ci Yesaya, waru nu wut def sunu coobare, te du nu wax sunuy kàddu ci bésam bu sell bi. Yes. 58:13.
Waaye am na ñu bañ lii, di wax ne Sàbatu Boroom bi du Bésu Boroom bi. Te di indi ay lay yu dul dëgg. Taxawuñu ci dëgg gi, ndaxte dëgg amul ci ñoom. Ñu ne Bésu Boroom bi léegi Dibéer la, ci li seeni waññ ak seeni xalaat di tekke, ne Yeesu ci bés boobu la dekki. Képp ku xalaat te gëm lii, jàngalewuñu ko bu baax Kàddug Yàlla.
Ndaxte nangu ndigali Yàlla mooy sart ngir am xel, am ragal Yàlla, ak gis 'xam-xamu Yàlla', ñi nanguwul ndigal yi duñu am xel, te duñu am ragal Yàlla, te duñu am xam-xamu Yàlla. Njiit 2:1–6, 28:7–9 ak 10:8.
Njuumte ci wallu njàngale bari na ci eglis yi amul Ndigeeli Yàlla, ni mel ni ñi sàmmul Ndigeelam dégguñu kàdduy Yàlla, ndaxte loolu mooy sart bi ngir man a dégg. Am na ay eglis, donte am nañu Ndigeel yi, sàmmuñu leen, kon bëgguñu Yàlla. Yowanna 14:21 ak 15:9 ak 10.
Yeesu bëggoon na àddina te firndeel na mbëggeelam loolu: Dafa dee ngir nun. Te léegi, dafay laaj sunu firndeel mbëggeel, di wax ne: 'Su ngeen ma bëggee, dingeen sàmm samay ndigël.' Yowanna 14:15. Te moom, ñi ko bëgg rekk la bëgg.
Pro. 8:17. Te Xel mu Sell mi dafa feeñal ne ñun ay ñàkk-xam-xam lañu ngir Kirist. 1 Kor. 4:10. Te: 'Bunu kenn nax boppam. Su amee ci yeen ku xalaat ne ku xelu la ci àdduna bii, na nekk ku ñàkk xel ngir mu man a nekk ku xelu.' 1 Kor. 3:18.
Bés bu juróom-ñaareel bi ci ayu-bés bi, walla benn ci juróom-ñaari bés yu ayu-bés bi?Bi Boroom bi sàkkee asamaan ak suuf, dafa samp peggi waxtu yi: ayu-bés bi, weer yi ak at yi. Ayu-bés bu am juróom-ñaari fan, weer wu am fanweeri fan, ak at mu am fukki weer ak ñaar.
Bi mu génnee askanu Israayil ca Misira, dafa tànn weeru Abib mu nekk weer wu njëkk ci ay weeram. Tey jii, weer wii dafa tollook jamono ji tàmbalee ci weeru Mars dem ci weeru Awril, di boole ab xaaj ci benn bi ak ab xaaj ci beneen bi.Boroom bi tudde na bésu ayu-bés yi: bu njëkk, bu ñaareel, bu ñetteel, bu ñeenteel, bu juróomeel, bu juróom-benneel ak bu juróom-ñaareel. Te Yàlla tudde na bésu ayu-bés bii Sàbat, ndaxte ci bés boobu la noppaloo woon, moo tax mu sellal ko te barkeel ko.
Sellal mooy wuutale. Noonu la wuutalee bés boobu ngir noppalu te barkeel ko ci loolu.
Sabatu Yàlla dafa sax: bésu juróom-ñaareel bi ci ayu-bés bi la. Waaye Sabati Israyel yi, ñoom dañu doon soppiku; maanaam, dañu doon wute. Ndaxte bésu njëkk ak bésu mujj ci xew-xew yu mag yi Yàlla digle woon dafa doon dal ci bés yu wuute ci ayu-bés bi, te loolu di ay 'Sabat yu mag' walla bési xew. (Lev. 23:32 ak yeneen).
Sàbat bu juróom-ñaareelu bés bi, yoon la, waaye Sàbat bu nekk ci juróom-ñaari fan, jaaxle la. Xalaatal nit ñépp di dem ca mbooloo ma ci bés bu wuute, ku nekk di wut mu sàmm bésu noppalukayam.
Ba ci Sabat yi Yàlla sampoon, te mu tudde leen 'seen Sabat yi', amoon na ci yoon. Ku nekk mën na ko jàng ci téere yi ak xel mu dal. Amoon na ay bésam yu ñu leen jagleel ci biir at mi. Lii Yàlla samp, ci xel la ko defe. Moom, ku mat sëkk la.
Am na ñu ciy jëfandikoo li Yeesu waxoon: 'Sama Baay mi ngi liggéey ba léegi, man itam maa ngiy liggéey' (Yowanna 5:17), ak itam li ndawul Yàlla Bulus waxoon: 'Liggéey leen guddi ak bëccëg ngir bañ a doon ab diis ci seeni mbokk' (2 Tesaloonik 2:9). Waaye fàtte nañu li Boroom bi waxoon itam: 'Buleen liggéeyal mburu mu yàqu, waaye liggéey leen ngir li sax'
Yowanna 6:27.
Ligéeyu Yeesu ligéeyu jëwriñ la woon, te loolu itam war na nekk ligéeyu ñi ñu woo. Ci noonu, mën nañoo ligéey guddi ak bëccëg ni Baay bi di defee.
Làkk wi ñabi xam-xam yi ak ndaw yi jëfandikoo woon dafa àndoon ak làkk wi Yàlla jëfandikoo ci Mbind mu Sell mi, ndaxte Yàlla moo leen doon xelal te ñoom ñoo doon ay wax-katam.
Kon, bu Mbind mu Sell mi nee Piyeer ak Yowanna ñoo yéeg ca jàngu ga ngir ñaan, dafa wax ne waxtu juroom-ñeenteel la woon. Te waxtu woowu mooy li ñuy woowe waxtu fukkeel ak juróom walla ñetti waxtu ci ngoon. Waaye, ni jant biy fennee ci suba, te bés bi am fukki waxtu ak ñaar, waxtu juroom-ñeenteel bi mooy li ñu tàmm di woowe ñetti waxtu ci ngoon walla waxtu fukkeel ak juróom, ci nosteg waxtu wu tey jii.
Bi Yowanna nekkee ca dunub Patmos te bind Téereb Alxawa, dafa nee: 'Te sama xel dafa yéeg ci bésu Boroom bi…' Alxawa 1:10. Làkk wu ñu yéegal wii, du leneen lu dul li Yàlla yéegal Yisaya, mi bindoon: 'Su ngeen woowee Sàbat bi neexal, ak bésu sell bu Boroom bi, te wormaal ko—du ngeen topp seeni yoon, te du ngeen wut seen coobare, te du ngeen wax seen kàddu—kon dingeen bég ci Boroom bi, te dinaa leen tax ngeen yéeg ci kaw tundu àdduna bi, te dinaa leen dundal ak donu seen baay Yakub; ndaxte gémmiñu Boroom bi moo ko wax.'
Esayi 58:13–14. Lii la ndaw li defoon: dafa woowe Sàbat bi Bésu Boroom bi.
Ndaxte ci Yàlla, jamono mën naa doon fukki waxtu ak ñaar, benn bés, benn at, junniy at, walla ab diir, walla benn jàmm. Kon, bésam mën naa doon itam Sàbataam, walla bésu ñëwam, walla ab diir. Waaye li mu jublu xamees na ko ci li ko wër. Ndaxte Xelum Yàlla bi nekk ci sunu biir moo nu ko xamal, ndaxte moom dafa gëstu lépp, ba ci xóot-xóoti Yàlla. 1 Kor. 2:10.
Ñenn ñi dañuy xalaat ne ndaxte Boroom bi dafa wax ci Yakuba baay bi, dafa doon wax ak Israyel bu tudd rekk, moom mi nekkoon Palestin. Waaye xoolal li apostol Paal wax:
'Jerusalem bu kaw moom, mooy bu gore, te mooy sunu yaay. Ndaxte bind nañu ne: "Bégal, yaw jigéen ju amul doom, te mucc; yéegal sa baat, te jooy, yaw jigéen ju amul jëkkër; ndaxte doom yi jigéen ju ñu bàyyi am nañu lu ëpp doom yi jigéen ju am jëkkër."'
Waaye nun, mbokk yi, doomi dige lañu, ni Isaa. Kon, mbokk yi, doomi jigéen ju jaam bi lañu dul, waaye doomi jigéen ju gore ji lañu. Galat 5:26–28 ak 31.
Kon, ñun ñi gëm, ñoo di doom yi ñu digoon Abraham, mi nga xam ne ci moom la njiit ya jóge, ak Yisax, baayu Yakub, doomu digge bi—ni ñu ko digee woon Abraham—te nu bare ni biddiiwi asamaan yi ak suufus géej gi.
Jenees 15:5, 22:17 ak 32:12.
Waaye am na ñu naan kenn mënul sàmm ndigël yi, te amul benn ku jub. Waaye, balaa ñuy joxe yoon yi ca Sinayi, Mbind mi nee na Abraam sàmm na ndigëli Boroom bi. Te Yàlla ci boppam wax na ne Ibraxim dina digal doomam yi ñu dox ci yoonu Yàlla ci jikko ju rafet ak maandute; seetal:
Te Boroom bi nee na: 'Ndax dinaa nëbb Ibraxim li ma nar a def, te fekk Ibraxim dina nekk xeet wu réy te am doole, te ci moom lañuy barkeele xeet yépp yu nekk ci kaw suuf?'
Ndaxte gis naa ne dina digal doomam yi ak mbokkam yi ginnaawam ñu topp yoonu Boroom bi, te def lu jub te baax; ngir Boroom bi man a defal Abraham li mu waxoon ci moom.' Jenees 18:17–19.
Te ni ko laaj-bataaxal bi wongee, yooni Boroom bi ak jubgaayu Boroom bi mooy ndigëlam yi. Mal. 2:8 ak 9 ak Sabóor 119:172. Te jubgaayu Yàlla baax na ba fàww. Sabóor 119:142. Te képp ku def jub, jub la, ni Moom mu jubee. 1 Yowanna 3:7.
Yàlla seedeel na Abrahaam ci gis-gisu Yisaxaak, ne:
'Ndaxte Abrahaam dégg na sama kàddu te sàmm na samay ndigël, samay àtte, samay sart ak samay yoon.' Jàllarbi 26:5.
Té itam, Mbind mi nee na Sakariya ak soxnaam Elisabet ñu jub lañu woon. Te ñoom ñu juboon nañu ndaxte dañoo toppoon jubug Yàlla te sàmm ay ndigëlam, ni ko ñu bindee:
Ci jamonoy Herood, buurub Yahuuda, amoon na fa benn saraxalekat bu tudd Zekariya, mu bokkoon ci mbooloom Abiya, te jabaram bokkoon ci doom yu jigeen yu Aaron, te turam Elisabet. Te ñoom ñaar ñépp ñu juboon lañu ci kanamu Yàlla, di dox ci anam gu sett ci ndigël yépp ak àttey Boroom bi. Luqa 1:5–6. Yosif itam, jëkkëru Mariam, yaayu Yeesu, ku jub la woon. Macë 1:19.
Kon, képp ku jëfe njubug Yàlla—maanaam, ku sàmm ndigëlam yi—ku jub la, ni Yàlla mel ni ku jub; seetal:
Xale yu ndaw yi, bu kenn naxul: képp ku jëfe njub, ku jub la, ni Moom mel ni ku jub. 1 Yowanna 3:7.
Képp ku gëmul ci Ndigali Yàlla mënul leen a sàmm, ndaxte Moom mooy Yoonu Ngëm gi. Rom. 3:27 ak 31. Te duñu ay coono, ni ko Yowanna waxe ci xel mu sell. 1 Yow. 5:3. Te képp ku leen sàmmul mënul a dëkk ci Yàlla.
1 Yowanna 3:24. Te, looloo tax, mbëggeelu Baay bi mënul nekk ci ñoom. Yowanna 14:9 ak 10.
Waaye am na ñu ciy jëfandikoo ay béréb ci Biibël bi yu waxul li ñu bëgg mu wax. Benn ci yooyu mooy fa ndawul Yeesu nee: 'dangeen di sàmm ay bés, ak ay weer, ak ay at'. Walla itam: 'Buleen kenn àtte leen ci lu jëm ci lekk ak naan, walla ci sàmm bésu Sàbat bi'. Donte waxtaan nanu ci ba pare, nañu ci dellu waat ngir leeralal ñi yéenee jiiñ ñi nga xam ne ci yërmaande lañu am njub.
Ni nu ko gise woon bi nu tuddee yoon yi wax ci 'Sabat yu mag yi', amoon na ay bés yu mag, ay weer yu mag ak ay at yu mag. Te Yawut yi ñoo ko doon def sax ci jamonoy Pawlos.
Te Yawut yooyu dañoo bëggoon a forse Jullit ñi doon bokk ci 'Yoon wi' ñu sàmm bés yooyu, di wax ne suñu ko deful, sàmmuñu Yoon wi. Dañoona fas yéene itam ne war nañu ñu xoram ngir mottali Yoonu Musaa. Loolu moo taxoon Pawlos bind Kàddu gi 'jëm ci waa Galasiya', di waxtaane mbir moomu.
Ci lépp, ni ko ki bindal Epistel bi ñeel waa-Ebre yi waxe, Yàlla dafa dindi déggoo bu njëkk bi ngir samp bu ñaareel bi. Bu njëkk bi dafa laajoon ñu topp ay ndigali sell, yu bokkoon ci joxe ay ñam, ay naan ak ay sarax. Ebre 9. Dafa boole woon itam ay ndigal yu melni 'bul laal' ak 'bul jàpp', ak yeneen, yu ki bindal bi tudde ay ndigal. Kolosien 2:20–21. Waaye Kirist dindi na yile mbir, yu amul woon njariñ ci ñu matale, ci dindi kayit bu ñu bindee sunuy bàkkaar ci seeni àtte, te jële ko ci sunu biir, tàkkale ko ci kuruwa bi. Kolosien 2:14.
Kon, ndaxte ay ndigël lañu woon te waroon nañu leen topp ci diir bu gàtt, bi Yeesu, Sëriñu Sëriñ yi, mi ngi ñëwe, dafa dindi bu njëkk bi te samp bu ñaareel bi; dafa dindi li ñu defoon ca Sinay te dëggël li ñu defoon ca réewum Moab.
Looloo tax Yisaya waxe: 'Ki rey nag dafa mel ni ku rey nit; ki saraxe xar, dafa mel ni ku dagg gorob xaj; ki indaale mburu sarax, dafa mel ni ku joxe deretu mbam; ki taal xeeñ, dafa mel ni ku ñaanal xërëm; ñooñu seeni yoon lañu tànn, te seeni xol bëgg na lu ñaaw loolu.'
Yesaya 66:3.
Kon, bi yonent yi jotee yile mbir, dañoo bëggoon a xam ndax ñoom lañu ko jëme woon, waaye ñu wax leen ne du ñoom la jëm, waaye jëm na ci Géntil yi ñu doon liggéeyal. 1 Piyeer 1:11–12.
Yesaya bind na li Boroom bi waxe ci gémmiñam:
'Bu ngeen di ñëw di taxaw sama kanam, kan moo leen ko santaane ngeen di ñëw di yàq sama bérab yi? Buleenati indi sarax yu amul njariñ: xetu-gànjar bi, lu ma bañ la, ak weer yu bees yi, ak bésu-noppal yi, ak ndaje yu mag yi; manu maa muñ njumte, te ba ci ndaje lu mag li itam.' Seen weer yu bees yi ak seen ndaje yu mag yi—sama xol bañ na leen; dañoo nekk ab coono; sonn naa ci di leen dékku. Esayi 1:12–14.
Waaye, seetleen bu baax li ko wër, te seet Levitik 23, di ngeen gis li Boroom bi di wax: ndajem mbooloo mi, seeni bés yu mag (seetal Lev. 23:1, 8, 9, 17, 21, 28 ak 29). Kon, Sabat yooyu seeni Sabat lañu woon.
Te ci seen mbir, Boroom bi wax na itam ci gémmiñu Ose: 'Dinaa daggale mbégteem yépp, ay xew-xewam, ay weer yu beesam, ay Sabaatam ak xew-xewam yépp'. Osée 2:11. Te itam, Boroom bi nee na: 'Dinaa la takk ak sama bopp ba fàww; dinaa la takk ci njub, ak ci maandute, ak ci mbëggeel gu wóor, ak ci yërmande.
Te dinaa leen takk ci sama bopp ci wóor, te dingeen xam Boroom bi'. ay 19 ak 20. Te Boroom bi di artu jaarale ko ci Yeremi:
'Nii la Boroom bi waxe: Moytu leen seen bopp, te bu leen yebbi benn sañ-sañ ci bésu Sàbat bi, bu leen ko dugal ci biir bunt yu Yerusalem.
Te dungeen yóbbu ay bagaas juge seeni kër ci bésu Sàbat bi, te dungeen def benn liggéey; waaye na ngeen sellal bésu Sàbat bi, ni ma ko santaanee seeni maam. Su ngeen ma déglu bu baax, nee na Boroom bi, ci bañ a dugal ay bagaas ci biir bunt yu dëkk bii ci bésu Sàbat bi, te di sellal bésu Sàbat bi, du ngeen def ci benn liggéey;
kon buur yi ak njiit yi dinañu dugg ci buntu dëkk bii, toog ci nguurug Dawuda, di dem ci saret ak ci fas—ñoom ak seeni njiit, góori Yuda, ak dëkkkati Yerusalem; te dëkk bii dina am ay dëkkkat ba fàww. Waaye su ngeen déggul, te wormaalul bésu Sàbat bi, te duggalul benn sàng-sàng bu diis ci biir bunt yu Yerusalem yi ci bésu Sàbat bi, kon dinaa taal ca ay buntu-m ba safara, mu lakk këri buur ya ca Yerusalem, te du fey'. Yer. 17:21 ak 22, 24–25 ak 27.
Sabaat bi, lu dul nekk fàttaliku ci mbindeef mi, ab firnde la itam ci diggante Yàlla ak askanam; seetal:
'Te itam may na leen samay Sabaat, ngir mu doon ab firnde ci diggante man ak ñoom; ngir ñu xam ne man Yàlla laa, ki leen di sellal. Te ngeen wara sellal samay Sabaat, te dina doon ab firnde ci diggante man ak yéen, ngir ngeen xam ne man Yàlla, seen Yàlla laa.
Waaye doom yi itam dañoo juublu ci man; doxaluñu ci samay àtte, te sàmmuñu samay ndigël—yi nga xam ne, su nit ki toppee, ci laay dundee—te saal nañu samay bésu-noppal; looloo tax ma ne dinaa sotti sama mer ci ñoom, ngir fey sama mer ci ñoom ca àll ba. Waaye denc naa sama loxo, te def naa ko ngir sama tur, ngir mu bañ a ñàkk teddnga ci kanamu xeet yi ma leen génneele woon. Man itam, yëkkati naa sama loxo ci ñoom ca àll ba, ngir tasaare leen ci biir xeet yi te firi leen ci réew yépp; ndaxte sàmmuñu woon samay ndigël, waaye bañ nañu samay àtte te yàq nañu samay bésu noppal, te seeni bët nekkoon na ci xërami seeni maam. Ezek. 20:12, 20–24.
Bi Boroom bi di yégal Yàllaam ci kanamu askan wi ca tàkkug Sinay, moom ci boppam wax na jóge ci biir niir yi, nee na ci lu jëm ci Sàbat bi: 'Fàttalikuleen bésu Sàbat bi, ngir mu sell. Juróom-benn fan ngeen di liggéey te def seen liggéey yépp. Waaye bésu juróom-ñaareel bi mooy Sabat bu Boroom bi, seen Yàlla; du ngeen def benn liggéey—yéen, ak seen doom ju góor, ak seen doom ju jigéen, ak seen jaam ju góor, ak seen jaam ju jigéen, ak seen jur, ak doxandéem bi nekk ci seen biir buntu yi. Ndaxte ci juróom-benn fan la Boroom bi defaree asamaan yi ak suuf si, géej gi ak lépp lu nekk ci biir, te ci juróom-ñaareelu fan bi mu noppaloo; moo tax Boroom bi barkeel juróom-ñaareelu fan bi te sellal ko.' (Ex. 20:8–11).
Nañu xool bu baax li ci nekk: Ci ndoorteelu saare bu ñaar-fukkeel bi, lii la wax: 'Ci noonu Yàlla wax na kàddu yii yépp, ne: "Man Yàlla laa, seen Yàlla."' Te mu daldi tàmbali di joxe ay àtteem ci saasi nit ñi. Te lii bindees na ko ci anam gu leer nàññ ci Deuteronoom, fa mu nee: 'Ci bés ba ngeen taxawee ca kanamu Yàlla seen Yàlla ca Oreeb, bi Yàlla nee ma: "Dajeel nit ñii ci sama kanam, ma ñu dégg samay kàddu, ñu jàng leen, ngir ñu ma ragal bés bu nekk bi ñuy dund ci kaw suuf, te jàngal leen ko seeni doom"; te ngeen jege, taxaw ci ron tund wi; te tund wi dafa doon taal ak safara ba ci biir asamaan si, te amoon na lëndëm, ak niir, ak lëndëm gu ñuul kukk. Ci noonu, Yàlla wax ak yeen ci biir safara si; dégg ngeen baat bi, waaye gisuleen benn melokaan lu dul baat bi. Ci noonu, mu taxawal ci kanamu yeen digeem, bi mu bindal yeen—Bàyyi-bàyyi yu Fukk yi—te bind leen ci ñaari xeeru doj'. Deuteronoom 4:10–13.
Tamit, ci ay aaya yu ñu tudde ndigël yi, mën nañu gis yeneen mbir yu am solo, ni melni: 'waaye bésu juróom-ñaareel bi mooy Sabat bu Boroom bi, sa Yàlla'. Te du waa Israayil rekk ñoo warul woon a liggéey ci bés boobu, waaye tamit seeni jur, yi leen di liggéeyal, ak seeni jaam, ak doxandéem bi doon dëkk ci seen biir. Lii mooy ndaxte amoon na ay jaam ci biir askan wi, ak ñu bokkoon ci askanu Israayil, ci ay déggoo walla ci séy. Looloo tax Yàlla wax ak Musaa te digal ko mu xamal askan wi ne: 'Benn yoon ngeen am; ku dëkk ci seen biir dina mel ni ku fa juddoo.' (Levitique 24:22).
Mu yokk ci ne: 'Waaye bu amee doxandéem bu dëkk ak yeen te bëgg a màggal Paas bi Boroom bi, góor gu nekk ci ñoom war na ñu sàkk ko; bu boobaa mën na ko màggal, te dina mel ni doomub réew mi; waaye kenn ku ñu sàkkul du ci lekk. Benn yoon rekk a am ngir ki juddoo ci réew mi ak doxandéem bi dëkk ci seen biir'. Ex. 12:49; Lev. 24:22; Num. 15:16, 29.
Am na solo ñu fësal ne bi Yàlla waxee askan wi ay yoonam, Musà demagul woon ca kaw tund wa, te looloo tax jotagul woon ci doj yu ñu bindoon fukki àtte yi ak benn bi. Waaye déggoo bu njëkk ba amoon na ba pare, te moom moo amoon yooni àtte yi.
Te ci saa si Yàlla joxee Moise Yoonam, jox na ko itam àtte yi, ndigal yi ak àtteb yoon yi; seetal:
'Lii mooy àtte yi, ak yoon yi, ak sartu yi Boroom bi defoon digganteem ak doomi Israayil ca tundu Sinayi, ci loxol Moise.' Lev. 26:46.
Am na solo ñu xam ne, donte àtte yi dañu leen dindi ginnaaw faatu Yeesu—mi leen takk ci kuruwaa gi—àtte yi ak yoon yi Yàlla sampoon te joxoon Moise, dindiwuñu leen.
Looloo tax Yàlla wax ci gémmiñu Malachi: « Fàttalikuleen yoonu Musaa sama jaam, bi ma ko digaloon ca Horeb ngir Israyil gépp—àtte yi ak sàrti yi.» Mal. 4:4 ak Lev. 12:48.

Oli Prestes
Yónnekat