Unong ed bangat na Dios, say panaon et ag nepeg ya suukaten ed parehon paraan na panagbilang na panaon na too. Say Sagradon Biblia, say totontonen na pananisia para ed saray mananisia, et mangibabangat na no anto so kaukolan pian makapambilay tayo ed katooran tan kabanalan; ta no anggapoy kabanalan, anggapo so siopaman a makakakita ed Dios.
Nen ginawa na Dios iray biek ed tawen, Inkuan To: 'Mankagawa ak na saray silew ed kalawakan na tawen, pian isian so agew manlapud labi; tan magmaliw iran tandaan tan para ed saray itatalaga ya panaon, tan para ed saray agew tan taon. Tan magmaliw iran silew ed kalawakan na tawen, pian mangiter na liwawa ed dalin.' Tan ontan so agawa. Tan ginawa na Dios so duaran angkakabaleg a silew: say mas baleg a silew pian man-uley ed agew, tan say mas melag a silew pian man-uley ed labi; tan ginawa to met iray bitewen. Tan inyan na Dios iratan ed kalawakan na tawen pian man-iter na liwawa ed dalin, tan pian man-uley ed agew tan labi, tan pian isian so liwawa manlapud karunongan. Tan anengneng na Dios a maong itan.' (Gen 1:14–18).
Niarum ni, nen pinalsa To so uniberso tan amin a walad dalem to, tinandaan To ray sukat na panaon unong ed onia: walay labi tan kabuasan—say unonan agew; tan walay labi tan kabuasan—say komaduan agew, tan ontan lan ontan anggad komanem ya agew (Genesis 1).
Saray Depinisyon ed Biblia na Saray Peryodo na Oras
Labi: Sakey a peryodo na oras antis na kabuasan. Kaslakan et manbayag na 12 oras tan tatawagen ya dalimpad, say labi na agew, kabilungetan tan say kabilungetan na labi (Prov 7:9). Manlapud iselek na agew anggad isabid na agew ed onsublay a kabuasan.Agew: Sakey a peryodo na panaon ed baetan na duaran iselek na agew, a kaslakan et katumbas na 24 oras (Lev 23:32).
Kabwasan: Sakey a 12-oras a peryodo na panaon ed baetan na duaran labi, duaran ngarem, odino manlapud isabid na agew anggad iselek na agew. Tatawagen met ya agew (Juan 11:9).Antis ya walay liwawa ed uniberso, walay kabilungetan. Kanian, say labi so onona ed agew ed 24-oras ya siklo.
Say paraan na panagbilang na agew natan, manlapud pegley na labi anggad pegley na labi, et aliwan duga,
tan saya et impropesiya nen Daniel: 'Mansalita ya kontra ed Sankatageyan, manpairap ed saray santo na Sankatageyan, tan anapen ton umanen so panaon tan say ganggan' (Dan 7:25, unonan tan komaduan parte).
No say agew et ginmapo ed pegley na labi, sirin say labi et anem oras labat, tan say agew et waloran oras tan labinwalo, balet imbaga nen Jesus ya labindua (Juan 11:9). Panon ya say agew et magapo ed pegley na labi? Saray ag makabat ed panaon et agda nayarin duga ya santipikaen so Agew na Katawan. Unong ed bilin ya inter ed saray totoo na Dios, say Sabado et nepeg ya unoren manlapud pansiruk na agew anggad pansiruk na agew. Say agew, say maliwawa a parte na 24-oras a siklo unong ed modernon kronolohiya na too, et onggapo ed alas-6 na kabuasan tan manampot ed alas-6 na labi, balet nepeg ya duga so panag-kwenta manlapud pansiruk na agew anggad pansiruk na agew.
Say Panagpasimbalo na Panagtulok di Nehemias
Nen labay nen Nehemias ya itama so kasalanan ya gagawaen na saray totoo nipaakar ed panaon To, sanen labat linmener so anino na labi ed saray puerta na Jerusalem, in-utosan to ya isara iray puerta na syudad. Kuanen tayo so teksto pian mas natalosan no panon met so nepeg tayon gawaen:
'Diad saraman ya agew et anengneng ko ed Juda so totoon manaalem ed palyasan na alak diad Sabado tan mangiyeyeyes na saray kargada, ya inakmon da ed saray asno; pati say alak, ubas tan igos, tan amin a klase na karga, ya inyakar da ed Jerusalem diad agew na Sabado; tan sinermonan ko ra diad saman ya agew ya manlalako ira na saray pakan. Wala met iray taga-Tiro ya manaayam ed loob na syudad, ya mangiiter na sira tan amin a klase na lako, ya ilalako da ed Sabado ed saray totoon taga-Juda tan diad Jerusalem. Kanian sinabat ko ray maharlika na Juda tan inkuan ko ed sikara: 'Anto yan mauges a bengatla so gagawaen yo, ya lalapastangan yo so Sabado? Aliwa ta ginawa met na saray atateng yo so ontan, tan aliwa ta initer na Dios tayo so amin a sayan kalamidad ed sikatayo tan ed sayan syudad? Tan lalon papainiten yo so pasnok to kontra ed Israel lapud panag-insulto yo ed Sabado. Nansumpal ya, sanen onkukurang la ray anino ed saray puerta na Jerusalem antis na Sabado, diad ganggan ko et insara iray puerta; tan ingganggan ko ya ag ira lukasan anggad kalabas na Sabado; tan angipuesto ak na pigaran kalangweran ko ed saray puerta, pian anggapoy karga so onloob ed agew na Sabado. Insan saray komersyante tan managlako na amin a klase na produkto et nan-overnight ed paway na Jerusalem, maminsan o mamidua.
Kanian, nankontra ak ed sikara tan inbagak ed sikara: 'Akin et mantuturog kayo ed paway na padir na syudad? No gawaen yo ya lamet, ipapankamot ko kayo.' Manlapud saman ya agew, ag la ra sinmabi no Sabado." (Neh 13:15–21).
Saray bengatlan insulat nen unaan et insulat para ed panagbangat ed sikatayo.
No say sakey a Kristiano et agto amta so panaon tan say paraan—ta walay panaon tan paraan para ed amin a bengatla—agto nagawaan so onabig ed panangaro tan ag magmaliw a perpekton too unong ed pankaukolan na Dios (Mt 5:48, 2 Tim 3:17 tan Col 3:14). Tan naawat da so panagsaway na Katawan, ya mangibabaga: 'Agko anengneng ya perpekto so gawa yo ed arapan na Dios' (Apoc 3:2). Tan sarayan gawa et saray gawa na inkahusto tan panangaro ya imbalita nen Juan (1 Juan 3:18).
Panrespeto tan Panumpal ed Sabado
Unong ed impangipabidbir na Espiritu ed si Isaias, ag tayo nepeg ya ikabalang so antokaman ya materyal ed Sabado na Katawan; nengnengen so:
'No iyarawi mo so salam mo ed panaglabas ed Sabado, ed panaggawa na dilin linawa mo ed agew ko ya sagrado, tan no tawagen mo so Sabado ya liket, tan say sagradon agew na Katawan, sakey ya agew na galang, tan igalang mo ed agmo panumbok ed dilin dalan mo, nitan pananap ya gawaen so dilin linawa mo, nitan panagsalita na dilin salita mo,
sirin et manliket ka ed Katawan, tan itagar ko ka ed saray katageyan na dalin, tan pabiskegen ko ka ed tawir nen amam a si Jacob; ta say sangi na Katawan so nansalita." (Isaias 58:13–14).
Tan singa met ed apalabas, ag met tayo nepeg a manluto ed satan ya agew, ta kuan na Kasulatan:
'Anem ya agew so gawaen so trabaho, balet say ikapiton agew et sagrado para ed sikayo, sakey a Sabado na sagradon pan-inawa para ed Katawan; siopaman so manggawa na antokaman a trabaho ed satan et ipatey. Agkayo manpasnok na apoy ed anggan dinan a panayaman yo ed agew na Sabado.' (Ex 35:2–3).
Wala ray mangibabaga ya sayan konsepto et para labat ed Israel nensaman, nen say kimey na panagsindi na apoy et mankaukolan na pisikal ya biskeg. Balet, say Dios et ag-onuman. Anggan antis ya pinatibay so Ganggan To diad Sinai, onia so imbaga na Dios: 'Anggad kapigan kayon ag-onunor ed saray ganggan tan bilin ko?' (Ex 16:28). Tan antis na satan, inbilin nen Moises ed saray totoo so onggendan:
'Onia so imbaga na Katawan: Nabuas et agew na pan-inawa, sakey a sagradon Sabado para ed Katawan; no antoy labay yon iluto ed pugon, iluto yo, tan no antoy labay yon ilaga ed danum, ilaga yo ed danum; tan no antoy nakebel, itabi yo para ed sikayo, ya itago yo para nabuas.' (Ex 16:23).
Tandaan ya nepeg dan iluto odino ilaga so kakanen da, tan antokaman so nateba et nepeg ya isinop para ed Sabado. Kanian, say kakanen et nepeg ya isinop ya akaparaan lan kanen.
Natan, mas maong so kagawaan tayo pian nasumpal so Sabado. Saray kalan tayo et de-gas; walaan tayo na ref, silew, kuryente tan danum ya managos. Tan anggano anggapo irayan pankaabigan, diad daiset ya maong a linawa et posible ya nasumpal so Sabado;
Ta saya so magmaliw a paneknek na panangaro tayo ed si Jesus (Juan 14:15). Maliban labat no Sabado, nayari tayon gawaen so amin a kaukolan—say labay ton ibaga, antis a manlabi na Biernes odino kayari na manlabi na Sabado—ta manisia kami a say amin a bengatla et mantutulongan para ed pankaabigan na saramay mangaaro ed Dios (Roma 8:28).
'Tan antoy makapangisiyan ed sikatayo ed panangaro na Dios?' Eges, kalubasan? Anggapo so makapangisiyan ed sikatayo ed panangaro na Dios, say panagtulok ed saray Ganggan To (Roma 8:35).
Unong ya anengneng tayo ed impangipabidbir na linawa na Katawan diad panamegley nen Isaias, ag tayo nepeg ya gawaen so dilin linawa tayo odino mansalita na dilin salita tayo ed sagradon agew To (Isaias 58:13).
Balet wala ray onkokontra ed saya, ya ibabaga ran say Sabado na Katawan et aliwan say Agew na Katawan; tan mangiiter ira na saray palson rason; ag ira manpepetek ed katuaan, ta anggapoy katuaan ed sikara. Ibabaga ra ya say Agew na Katawan et Domingo la natan, base ed saray dili ran kalkulasyon tan hula ya inmolin si Jesus ed satan ya agew. Siopaman ya man-iisip tan mananisia ed saya et ag duga so impangibangat ed sikato ed salita na Dios.
Lapud say panangawat ed saray Ganggan na Dios et sakey a kaukulan pian makala na kakabatan, makagamor na takot ed Katawan tan makalmo na 'kakabatan nipaakar ed Dios', saramay ag mangawat ed saray Ganggan To et ag makagamor na kakabatan, nitan say takot ed Katawan, nitan say kakabatan nipaakar ed Dios (Prov 2:1–6, 28:7–9 tan 10:8).
Dakerakel so kamalian ed doktrina ed saray simbaan ya ag mangititindeg ed saray Ganggan na Dios, singa met ed saramay ag ontutumbok ed saray Ganggan To ya agda natatalosan so salita na Dios, lapud saya so kaukulan pian natalosan itan. Wala ray arum a simbaan, anggano walad sikara iray Ganggan, agda tutumboken iratan, kanian agda inaro so Dios (Juan 14:21 tan 15:9–10).
Inaro nen Jesus so mundo tan pinaneknekan to itan ya aro diad impatey to para ed sikatayo; tan natan et kekerewen to so paneknek na aro tayo, ya ibabaga to: 'No inar-aro yo ak, et unoren yo ray ganggan ko' (Juan 14:15). Tan inaro to labat saramay mangaaro ed Sikato (Prov 8:17, in part). Tan ipapatnag na Espiritu Santo ya sikatayo et atiris para ed si Cristo (1 Cor 4:10). Tan: 'Ag komon manlinlang so siopaman ed sikatoy dili. No walay siopaman ed sikayo ya manisia ya sikatoy makabat ed sayan mundo, nepeg ya magmaliw ya atiris pian sikatoy magmaliw ya makabat' (1 Cor 3:18).
Say Ika-piton Agew na Simba odino Sakey ya Agew ed Balang Pitoran?
Nen pinalsa na Katawan so tawen tan say dalin, intalaga to ray panagbanga na panaon: say simba, saray bulan, tan saray taon. Say pitoran-agew ya simba, say talomploy-agew ya bulan, tan say labinduan-bulan ya taon.
Nen inekal To ray totoon Israel manlapud Ehipto, intalaga To so bulan na Abib bilang unonan bulan para ed saray totoo To. Natan, sayan bulan et katumbas na panaon manlapud Marso anggad Abril, ya sakopen to so parte na sakey tan parte na samay sakey.
Nangaranan na Katawan iray agew na simba: unona, komadua, komatlo, komapat, komalima, komanem tan komapito. Tan tinawag na Dios iyan agew na simba a Sabado, ta diad satan ya agew et nampainawa Siya, kanian inasain tan binindisyonan To itan.
Say kabaliksan na panag-asain et panagsian. Kanian, iniba To itan ya agew para ed panagpainawa tan binindisyonan To lapud satan a rason. Say Sabado To et pirmi: saya so komapiton agew na simba. Balet, say Sabado na saray Israelita et man-uman-uman; kabaliksan to, nansisiblet, lapud say unonan tan unor ya agew na saray solemnidad ya ingganggan na Katawan et naitukoy ed nanduruman agew na simba, bilang 'saray solemnen Sabado' odino agew na piesta (Lev 23:32 tan saray reperensya).
Say Sabado ed ikapiton agew et kaayosan, legan a say Sabado kada pitoy agew et kaguluan. Isipen yo pa so amin a totoo ya ondadalo ed kongregasyon ed nanduruman agew, ya balang sakey et manaanap ya unoren so dili ton agew na pan-inawa.
Anggan ed saray Sabado ya impaalagey na Dios—ya tinawag To ya 'saray Sabado yo'—wala met so ka-ayusan. Kaukolan labat ya basaen a maong iray teksto. Saray panaon da et akatakda ed loob na sakey taon. Saray bengatlan impaalagey na Dios et napno na kakabatan, tan Sikato et perpekto.
Wala ray manguusar ed sayan imbaga nen Jesus bilang argumento ya ag la dapat unoren so Sabado: 'Say Ama ko et mantratrabaho ni, tan siak et mantratrabaho met' (Juan 5:17), ontan met ed imbaga nen apostol Pablo: 'ta nankimey kami ed labi tan agew, pian ag kami magmaliw ya pabigat ed siopaman ed sikayo' (1 Tesalonica 2:9). Balet nalilingwanan da so imbaga met na Katawan: 'Agkayo man-obra para ed tinapay ya naderal, noag ingen para ed tinapay ya mansiansia' (Juan 6:27).
Say kimey nen Jesus et say ministeryo to, ya nepeg met ya magmaliw a kimey na saramay atawag. Diad onian paraan, posible so mankimey ed sayan kimey ed labi tan agew, a singa met ed gagawaen na Ama.
Say salitan inusar na saray propeta tan apostoles et mitunosan ed salitan inusar na Dios ed Banal a Kasulatan, lapud sikara et ininspiran na Dios tan nansalita ra bilang saray spokesperson to.
Kanian, no ibaga na Kasulatan ya si Pedro tan si Juan et linma ra ed templo pian manpikasi, ibabaga to ya say oras et say kasyam. Tan sayan oras so tatawagen ya koma-labinliman oras odino alas tres na ngarem. Balet, lapud say isesebay na agew ed kabuasan tan say sakey ya agew et walaan na labinduan oras, say koma-siyam ya oras so nagmaliw ya kabat bilang alas tres na ngarem odino koma-labinliman oras, ed kasalukuyan ya kronolohiya.
Nen si Juan et walad isla na Patmos tan insulat to so libro na Apocalipsis, inkuan to: 'Tan alingaw ak ed Espiritu nen Agew na Katawan…' (Apoc 1:10). Sayan inspirado a salita et aliwan arum noag ingen samay inspirado na Dios ed si Isaias, a nansulat: 'No tawagen yo so Sabado a liket, tan say sagradon agew na Katawan, tan igalang yo, diad agyo panumbok ed sarili yon dalan, odino pananap a gawaen so sarili yon linawa, odino panagsalita na sarili yon salita, sirin et manliket ka ed Katawan, tan itagar ta ka ed saray katageyan na dalin, tan suportaan ta ka ed tawir na amam a si Jacob; ta say sangi na Katawan so nansalita' (Isa 58:13–14). Saya so ginawa na apostol: tinawag to so Sabado a Agew na Katawan.
Ta para ed Dios, say sakey a panaon et nayarin mangibaga na: labinduan oras, sakey agew, sakey taon, sanlibon taon, odino sakey a kabayag na panaon odino pankanawnawa. Kanian, say agew To et nayari met ya say Sabado To, say agew na isabi To, odino sakey a espisipikon panaon.
Balet, malinew so intension To manlapud konteksto, ta say Espiritu To ed loob tayo so mangipapaamta ed saya ed sikatayo; ta anapen To so amin a bengatla, anggan saray kaaraleman na Dios (1 Corinto 2:10).
Wala ray manisia ya lapud impansalita na Katawan nipaakar ed si Jacob ya ama, sikatoy mitotongtong ed nominal ya Israel odino say Israel na Palestina. Balet imanoen yo so ibabaga nen apostol Pablo:
'Balet say Jerusalem ed tagey et malaya, tan sikato so ina tayo. Ta nisulat: "Manliket ka, O balo ya ag nananak; ongalaw ka tan man-eyag na maksil, sika ya ag man-iirap ed pan-anak; ta saray ananak na balo et mas dakel nen saray ananak na asawan bii.
Balet sikatayo, agagi, et ananak na sipan, a singa si Isaac. Kanian sirin, agagi, ananak tayo aliwan na aripen a bii, noag ingen na malaya a bii' (Galacia 4:26–28, 31).
Kanian, sikatayon ananisia et ananak ya insipan ed si Abraham, ya nanlapuan na saray patriyarka, tan ed si Isaac, say ama nen Jacob—say anak na sipan, singa met sikatayon insipan ed si Abraham, tan singa karakel na saray bitewen ed tawen tan say buer na dayat (Gen 15:5, 22:17 tan 32:12).
Balet wala ray mangibabaga ya anggapoy makasunor ed saray Kauturan tan anggapo ni sakey a matunong a too.
Balet, anggan antis ya inter iray ganggan ed Sinai, ibabaga na Kasulatan ya tinumbok nen Abraham iray Ganggan na Katawan. Tan say Dios a Mismo so nansalita na onia:
Tan inkuan na Katawan: 'Iyamot ko ta ed si Abraham so gawaen ko, lapud si Abraham et magmaliw a seguradon baleg tan makapanyarin bansa, tan diad sikato et nabendisyonan so amin a bansa ed mundo?
Ta anengneng ko ya iturong to ed saray ananak to tan sankaabungan to kayari to ya unoren so dalan na Katawan, ya gawaen so duga tan matunong; pian itdan na Katawan si Abraham na amin ya imbaga to nipaakar ed sikato.' (Gen 18:17–19).
Tan unong ya impanengneng ed questionnaire, saray dalan na Katawan tan say inkatunong na Katawan et saray Kautuan To (Mal 2:8–9 tan Sal 119:172). Tan say inkatunong na Dios et andi-anggaan (Sal 119:142). Tan siopaman ya manggagawa na inkatunong et matunong, singa met ed Inkatunong To (1 Juan 3:7).
Angi-testigo so Dios ed si Abraham diad panamegley nen Isaac, ya inkuan to:
'Ta tinulok nen Abraham so salita ko tan tinimpla to ray ganggan ko, saray ukum ko, saray totontonen ko tan saray ley ko.' (Genesis 26:5).Niarum ni, ibabaga na Kasulatan ya si Zacarias tan say asawa ton si Elizabeth et matunong. Tan sikara et matunong lapud tinumbok da so katooran na Dios tan sinumpal da ray ganggan To, unong ya akasulat:
'Diad saray agew nen Herodes, ari na Judea, walay sakey a saserdote a si Zacarias so ngaran to, a nanlapud grupo nen Abias; tan say asawa to et nanlapud saray anak a bibii nen Aaron, tan say ngaran to et Elizabeth. Tan sikaran dua et matunong ed arapan na Dios, ya manbabansag na andi-kapaliis ed amin ya ganggan tan bilin na Katawan." (Lucas 1:5–6).
Si Jose, say asawa nen Maria, say ina nen Jesus, et matunong met (Mateo 1:19).Kanian, amin ya manggagaway katooran na Dios—say labay ton ibaga, saramay ontutumbok ed saray ganggan To—et matunong a singa say Dios a matunong; nengnengen so:
'Anak, agkayo pa-ilaloan na siopaman: siopaman a manggagaway katooran et matunong, a singa Siya a matunong.' (1 Juan 3:7).
Siopaman ya ag manisia ed Saray Ganggan na Dios et ag to ra natumbok, ta Sikato so Ganggan na Pananisia (Roma 3:27 tan 31). Tan ag ira makapabelat, unong ed imbaga nen Juan diad panangigiya na Espiritu (1 Juan 5:3).
Tan siopaman ya ag-ononor ed saraya et ag-makapansiansia ed Dios (1 Juan 3:24). Kanian, say panangaro na Ama et ag-mansiansia ed sikara (Juan 15:9–10).
Pankakaiba na Saray Seremonial a Ganggan tan say Moral a Ganggan
Balet wala ray mangibabaga bilang ebidensya na saray teksto ed Biblia ya ag-ibabaga so labay dan ibaga. Diad sakey ed saraya, imbaga na apostol: 'Man-obserba kayo na saray agew, bulan tan taon'. O sakey nin mangibabaga: 'Ag to kayo husgaan na siopaman nipaakar ed kakanen o iinumen, o nipaakar ed saray Sabado'.
Unong ya anengneng tayo nen tinukoy tayo ray ganggan ya mangibabaga na 'saray sagradon Sabado', wala ray sagradon agew, sagradon bulan tan sagradon taon, tan saraya et inobserbaan na saray Judio anggan diad panaon nen Pablo.
Sarayayan Judio et pinilit da ray Hentil ya akikibiang ed 'Dalan' ya unoren irayan agew, ya ibabaga ran no agda iratan unoren, et agda unoren so Ganggan. Pinilit da met ya nepeg iran pakuloran pian nasumpal so Ganggan nen Moises. Lapud saya, insulat nen Pablo so Epistola 'ed saray taga-Galacia', ya tinalakay to iyan mismon isyu.
Diad amin a kaso, unong ed imbaga na autor na Epistola ed saray Hebreo, inekal na Dios so inmunan tipan pian ipaalagey so komadua. Say inmunan tipan et nipaakar ed panumpal na saray sagradon ordinansa, a kabiangan so panag-alay na kakanen, iinumen, tan saray sakripisyo (Heb 9). Kabiangan met ditan iray bilin a singa say 'ag mo tatapiken' tan 'ag mo ganggaten', a deskribien nen Pablo bilang ordinansa (Col 2:20–21). Balet inekal nen Kristo irayan bengatla—ya ag-angiter na kaperpektoan—diad impangikansela to ed say sertipiko na utang ya kontra ed sikatayo diad saray ordinansa to, tan diad impangiyekal to ed saya tan impangipapako to ed krus (Col 2:14).
Kanian, lapud saraya et ordinansa tan walay panaon ya panumpal ed sikara, si Jesus, say Manunan Pari na saray maong a bengatlan onsabi, sanen sinmabi, inekal to so inmunan tipan tan impaalagey to so komadua; inekal to so ginawa ed Horeb tan pinatibay to so ginawa ed dalin na Moab.
Kanian inkuan nen Isaias:
'Say siopaman a man-ebel na baka et singa samay man-ugat na too; say siopaman a mangi-alay na kordero et singa samay man-ugat na akol na aso; say siopaman a mangi-alay na giling a sakripisyo et singa samay mangi-alay na dala na baboy; say siopaman a man-pool na insenso et singa samay manbendisyon na dios-diosan; sarayan totoo et pinili da so dili ran dalan, tan say kamarerwa ra et naliliketan ed saray karuksan da.' (Isaias 66:3).
Kanian, nen naawat na saray propeta irayan bengatla, labay dan naamtaan no para ed panaon da iraya, tan imbaga ed sikara ya aliwan para ed sikara, noagta para ed saray Hentil ya sinerbian da (1 Pedro 1:11–12).
Insulat nen Isaias so imbalikas na Katawan diad panamegley to:
'No onla kayo ed arap ko, siopa so nankerew ed sikayo ya onla kayo tan takpan yo ray patyo ko? Agla mangitdan na andi-kakanaan a sakripisyo: say insenso et makapasukal ed siak, pati saray balon bulan, saray Sabado tan saray sagradon pantitipon; agko nasungdoan so karuksan, anggan say sagradon pantitipon. Saray balon bulan yo tan saray itinalaga ya piesta yo—kinamua na kamarerwak; nagmaliw iran pabigat; napakesawan ak lan awiten iratan." (Isaias 1:12–14).
Balet, imanoen yon maong so konteksto tan usisaen so Levitico 23, tan nanengneng yo no anto so tutukoyen na Katawan: say pantitipon na kongregasyon, saray sagradon pantitipon yo (nengnengen so Lev 23:1, 8, 9, 17, 21, 28 tan 29).
Kanian, saraman a Sabado et kien yo.
Tan nipaakar ed saraya, imbaga met na Katawan diad panamegley nen Oseas: 'Ekalen ko so amin a liket to, saray pista to, saray balon bulan to, saray Sabado to tan amin a saray pista to' (Oseas 2:11).
Tan diad ituloy et kuan na Katawan: 'Ikakasal ta ka ed siak ya anggad angga; ikakasal ta ka ed siak diad katunungan tan hustisya, diad matalek a panangaro tan panangasi. Ikakasal ta ka ed siak diad katapatan, tan naamtaan mo so Katawan' (bersikulo 19–20).
Niarum ni, pinasakbayan na Katawan diad panamegley nen Jeremias:
'Onia so kuan na Katawan: Man-ingat kayo ed sarili yo, tan agkayo mangawit na antokaman a karga diad Sabado, odino mangiyakar ed saratan diad saray puerta na Jerusalem.
Ag met kayo mangala na antokaman a karga manlapud saray abung yo ed agew na Sabado, nitan ag kayo manggawa na antokaman a kimey; noag ingen itedyo so agew na Sabado a sagrado, unong ed ingganggan ko ed saray atateng yo. No talagan ondengel kayo ed siak, kuan na Katawan, tan ag mangiyakar na antokaman a karga ed saray puerta na sayan syudad ed agew na Sabado, tan itedyo so agew na Sabado a sagrado diad ag panggagawa na antokaman a kimey ed satan; insan saray ari tan prinsipe so onloob ed saray puerta na sayan syudad, ya akayurong ed trono nen David, ya manlulugan ed saray karwahe tan kabayo—sikara tan saray prinsipe da, saray lalakin taga-Juda, tan saray manaayam ed Jerusalem; tan sayan syudad so magmaliw ya ayaman ya anggad kapiganman. Balet no agkayo ondengel, pian paganoen so Sabado tan ag mangiyakar na anggan anton karga sano onloob kayo ed saray puerta na Jerusalem ed agew na Sabado, et pasnuken ko so apoy ed saray puerta to, tan pasooten to ray palasyo na Jerusalem, tan ag napatey.' (Jer 17:21–22, 24–25, 27).
Say Sabado, maliban ed pagmaliw ton tandaan na panamalsa, et sakey met ya tanda ed baetan na Dios tan saray totoo To; nengnengen so:
'Inter ko met ed sikara so saray Sabado ko bilang tanda ed baetan ko tan sikara, pian naamtaan da ya siak so Katawan ya manasantos ed sikara. Dapat ya itawag yo ya sagrado so saray Sabado ko, tan magmaliw irayan tanda ed baetan ko tan sika, pian naamtaan mo ya siak so Katawan a Dios mo.
Balet nansumpa met ed siak iray ananak; ag ira nampanunot ed saray ganggan ko, tan ag da inunor iray bilin ko, ya no unoren na too, et manbilay ed saratan; tinamisan da ray Sabado ko; kanyan imbalita ko ya ibubog ko so pasnok ko ed sikara, pian gawaen so pasnok ko ed sikara diad kalawakan. Balet sinagyat ko so limak, tan ginawak itan lapud ngaran ko, pian ag-itan napauges ed arapan na saray nasyon, ya diad arapan da et inekal ko ra. Inyatagey ko met so limak kontra ed sikara diad kalawakan, pian isalat ira ed limog na saray nasyon tan ikayat ira ed amin a dalin; ta agda ginawa iray bilin ko, noagta tinanggian da ray ganggan ko, tan binabalaw da ray Sabado ko, tan say mata ra et akatingin ed saray dios-diosan na saray atateng da.' (Ezekiel 20:12, 20–24).
Nen impaamta na Katawan so Ganggan To ed arapan na saray totoo diad kalawakan na Sinai, Siya mismo so nansalita manlapud saray lurem tan inkuan To nipaakar ed Sabado:
'Tandaan yo so agew na Sabado, pian gawaen ya sagrado. Anemiran agew so pan-trabahoan mo tan gawaen mo so amin a kimey mo. Balet say ikapiton agew et Sabado na Katawan a Dios mo; agka manggawa na antokaman a kimey—sika, say anak mon laki, say anak mon bii, say aripen mon laki, say aripen mon bii, saray ayop mo, tan say dayo ya walad loob na saray puerta mo.
Ta diad anemiran agew ginawa na Katawan so tawen tan say dalin, say dayat tan amin a walad sikara, tan diad ikapiton agew sikatoy nan-inawa; kanyan binindisyonan na Katawan so agew na Sabado tan impasanto to." (Ex 20:8–11).
Nengnengen tayo ray detalye:Diad gapo na kabanata duamplo, kuan to: 'Insan nansalita so Dios na sarayan amin a salita, a kuan to: "Siak so Katawan a Dios mo."' Kanian, ginapoan To lan idikta so saray ganggan To ya diretso ed saray totoo, tan saya et malinew a nirekord ed Deuteronomio, no iner so kuan to:
'Diad agew ya inmalagey kayo ed arapan na Katawan a Dios yo diad Horeb, nen kuan na Katawan ed siak: "Tiponen mo iyan totoo ed siak,
tan paandien ko ran ondengel ed saray salita ko, pian naaralan da tan natakot ed siak ed amin ya agew na panagbilay da ed dalin, tan ibangat da ed saray ananak da'; tan sinmabi kayo tan tinmalindeg ed leksab na palandey; tan say palandey et apoolan na apoy anggad kalangitan, tan walay kabilungetan, tan lurem, tan ambilunget. Insan nansalita so Katawan ed sika manlapud dalem na apoy; nadngel mo so boses na saray salita, balet anggapoy anengneng mon itsura maliban ed boses. Insan impanengneng To ed sika so tipan To, ya ingganggan To ed sika—say Samploran Ganggan—tan insulat To iratan ed duaran baton tabla." (Deut. 4:10–13).
Niarum ni, diad saray bersikulo ya akasulat iray ganggan, naobserbaan tayo so arum nin importantin detalye, singa say: 'balet say ikapiton agew et say Sabado na Katawan a Dios yo.' Tan aliwa labat ya saray totoon Israel so ag nepeg ya man-obra ed satan ya agew, noag ingen pati saray ayayep da, ya manseserbi ed sikara, tan saray aripen da, tan say dayon manaayam ed limog da. Saya et lapud wala ray aripen na saray totoo, pati saramay akianib ed saray totoon Israel, diad panamegley na kasunduan odino panamegley na panangasawa. Kanian nansalita so Dios ed si Moises tan ingganggan to ya ibangat to ray totoo: 'Sakey so ley yo;
pian say dayo et magmaliw a singa say katutubo' (Lev 24:22).
Inyarum to ni: 'Balet no walay dayo a manaayam ed sikayo tan labay ton manselebra na Paskwa ed Katawan, amin a laki ed sikara et nepeg a pakutkutan; insan sikatoy makapansalob tan manselebra, tan sikatoy magmaliw a singa say katutubo na dalin; balet anggapoy ag-akutkut a mangan ed satan.
Sakey so magmaliw a ganggan para ed katutubo tan para ed dayo a manaayam ed limog yo' (Ex 12:48–49; Lev 24:22; Num 15:16, 29).
Importante ya ipasirayew ya nen inter na Dios so Ganggan To ed saray totoo, agni akasaka si Moises ed palandey tan, sirin, agto ni naawat iray batong tableta ya akasulat so Sampulon Ganggan. Balet, say unonan tipan et niletneg la, kanian akapaloob la ditan iray ganggan na ordinansa.
Diad parehon panaon ya inter na Dios ed si Moises so Ganggan To, inter to met ed sikato iray totontonen, bilin tan panangukom; nengnengen:
'Saraya so saray totontonen, tan panangukom, tan ganggan ya ginawa na Katawan ed baetan na Sikato tan saray ananak na Israel diad Palandey na Sinai, diad panamegley na lima nen Moises.' (Lev 26:46).
Importante ya tandaan ya, anggaman saray ceremonial a ganggan et inekal kayari na impatey nen Jesus—ya impakabitin to iratan ed krus—saray totontonen tan panangukom ya impaalagey na Dios tan inter ed si Moises et ag-innekal.
Kanian nansalita so Dios diad panamegley nen Malaquias: "Nonoten yo so ganggan nen Moises ya aripen ko, ya ingganggan ko ed sikato diad Horeb para ed amin ya Israel—saray totontonen tan ganggan" (Mal 4:4).

Oli Prestes
Misyonaryo